Bola huquqlari töğrisida konvensiya
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 485–486-b. — ziyouz.com
Bola huquqlari töğrisida konvensiya — bolalar huquqi töğrisidagi xalqaro huquq normalari kuçiga ega bölgan hamda kelajakka qaratilgan eng töla va birinçi hujjat. BMT Boş Assambleyasi tomonidan 1989 y. 20 noyab.da bir ovozdan qabul qilingan. Konvensiya 1959 y.da qabul qilingan Bola huquqlari deklaratsiyasi qoidalarini rivojlantiradi. Deklaratsiya «Insoniyat özida mavjud bölgan eng yaxşi narsalarning hammasini bolalarga berişga majbur» deb e'lon qilgan edi. Konvensiya esa uşbu Deklaratsiya va b. xalqaro hujjatlardagi bolalar huquqlari töğrisidagi qonunlarni özida mujassamlaştirgan.
B. h. t. k. dunyoning barça mintaqalaridagi xalklar uçun teng ahamiyatga ega, asosiy maqsadi bolalar manfaatlarini mumkin qadar himoya qilişdan iborat. U muqaddima, 3 qism, 54 moddadan iborat. Konvensiyaga asosan agar milliy qonunlarda baloğat yoşi birmunça erta belgilangan bölmasa, 18 yoşga tölmagan har qanday şaxs bola hisoblanadi.
B. h. t. k. insonning fuqarolik, siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquklari yiğindisidan iborat. U bolalar özining axloqiy, aqliy va ruhiy qobiliyatlarini erkin rivojlantirişi uçun boşqa narsalardan taşqari soğliği va atrof muhitning xavfsizligi, tibbiy yordamga ega böliş va ovqatlaniş, kiyim-keçak, turarjoy xususidagi minimal normalar b-n ta'minlanişi zarurligini talab etadi. Konvensiyaga kura, bola özining kamol topişida özi faol iştirok etiş, öz fikrini bayon qiliş huquqiga ega, bu esa uning hayotiga oid masalalarni hal etişda hisobga olinişini ta'minlaydi. Konvensiya bolaning yaşaş va soğlom rivojlaniş huquqiga, farzandlikqa oliş b-n boglits huquqqa, noraso bolalar va qoçoq bolalar, şuningdek huquqbuzarlik sodir etgan bolalarning huquqlariga oid qoidalarni öz içiga oladi, bolalarga ğamxörlik qiliş va ularni himoya qilişda oila va otaonaning birinçi darajali roli, bolalarga yordam körsatiş borasidagi majburiyatini tan oladi. Bolalarni kamsitmaslik — Konvensiyaning muhim tamoyillaridan hisoblanadi. Bolalar irqi, tanasining rangi, jinsi, tili, dini, siyosiy yoki boşqa e'tiqodi, millim, etnik yoki ijtimoiy kelib çiqişi, mulkiy holati, soğliğining ahvoli otaonasi yoki qonuniy vasiysi yoxud qandaydir boşqa holatlardan qati nazar, bironbir kamsitişlarsiz öz huquqlaridan foydalanişi kerak.
B. h. t. k. 1990 y. 2 sent.da kuçga kirgan. Unga Özbekiston Respublikasi 1992 y. 9 dek.da qöşilgan. Konvensiyani ratifikatsiya qilgan yoki unga qöşilgan davlatlar uni bajariş yuzasidan tadbirlar böyiça Bola huquqlari qömitasiga muntazam ravişda milliy ma'ruzalar yuborib turadi. Özbekiston Respublikasida uşbu Konvensiyani bajariş böyiça birinçi milliy ma'ruza 1997 y.da tayyorlandi.
Akmal Saidov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БОЛА ҲУҚУҚЛАРИ ТЎҒРИСИДА КОНВЕНЦИЯ — болалар ҳуқуқи тўғрисидаги халқаро ҳуқуқ нормалари кучига эга бўлган ҳамда келажакка қаратилган энг тўла ва биринчи ҳужжат. БМТ Бош Ассамблеяси томонидан 1989 й. 20 нояб.да бир овоздан қабул қилинган. Конвенция 1959 й.да қабул қилинган Бола ҳуқуқлари декларацияси қоидаларини ривожлантиради. Декларация «Инсоният ўзида мавжуд бўлган энг яхши нарсаларнинг ҳаммасини болаларга беришга мажбур» деб эълон қилган эди. Конвенция эса ушбу Декларация ва б. халқаро ҳужжатлардаги болалар ҳуқуқлари тўғрисидаги қонунларни ўзида мужассамлаштирган.
Б. ҳ. т. к. дунёнинг барча минтақаларидаги халклар учун тенг аҳамиятга эга, асосий мақсади болалар манфаатларини мумкин қадар ҳимоя қилишдан иборат. У муқаддима, 3 қисм, 54 моддадан иборат. Конвенцияга асосан агар миллий қонунларда балоғат ёши бирмунча эрта белгиланган бўлмаса, 18 ёшга тўлмаган ҳар қандай шахс бола ҳисобланади.
Б. ҳ. т. к. инсоннинг фуқаролик, сиёсий, иқтисодий, ижтимоий ва маданий ҳуқуклари йиғиндисидан иборат. У болалар ўзининг ахлоқий, ақлий ва руҳий қобилиятларини эркин ривожлантириши учун бошқа нарсалардан ташқари соғлиғи ва атроф муҳитнинг хавфсизлиги, тиббий ёрдамга эга бўлиш ва овқатланиш, кийим-кечак, тураржой хусусидаги минимал нормалар б-н таъминланиши зарурлигини талаб этади. Конвенцияга кура, бола ўзининг камол топишида ўзи фаол иштирок этиш, ўз фикрини баён қилиш ҳуқуқига эга, бу эса унинг ҳаётига оид масалаларни ҳал этишда ҳисобга олинишини таъминлайди. Конвенция боланинг яшаш ва соғлом ривожланиш ҳуқуқига, фарзандликқа олиш б-н боглиц ҳуқуққа, норасо болалар ва қочоқ болалар, шунингдек ҳуқуқбузарлик содир этган болаларнинг ҳуқуқларига оид қоидаларни ўз ичига олади, болаларга ғамхўрлик қилиш ва уларни ҳимоя қилишда оила ва отаонанинг биринчи даражали роли, болаларга ёрдам кўрсатиш борасидаги мажбуриятини тан олади. Болаларни камситмаслик — Конвенциянинг муҳим тамойилларидан ҳисобланади. Болалар ирқи, танасининг ранги, жинси, тили, дини, сиёсий ёки бошқа эътиқоди, миллим, этник ёки ижтимоий келиб чиқиши, мулкий ҳолати, соғлиғининг аҳволи отаонаси ёки қонуний васийси ёхуд қандайдир бошқа ҳолатлардан қатьи назар, биронбир камситишларсиз ўз ҳуқуқларидан фойдаланиши керак.
Б. ҳ. т. к. 1990 й. 2 сент.да кучга кирган. Унга Ўзбекистон Республикаси 1992 й. 9 дек.да қўшилган. Конвенцияни ратификация қилган ёки унга қўшилган давлатлар уни бажариш юзасидан тадбирлар бўйича Бола ҳуқуқлари қўмитасига мунтазам равишда миллий маърузалар юбориб туради. Ўзбекистон Республикасида ушбу Конвенцияни бажариш бўйича биринчи миллий маъруза 1997 й.да тайёрланди.
Акмал Саидов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.