Bolalar falaji
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 496-b. — ziyouz.com
Bolalar falaji — nerv sistemasining turli zararlanişlari oqibatida röy beradigan va reflektorharakat faoliyatining, ba'zan ruhiyat va nutqning buzilişi b-n keçadigan kasalliklar guruhi. Boş miyaning spastik (iyerebral) falaji va periferik nervlar zararlanişidan kelib çiqadigan (şalviratuvçi) falajlikdan farq qiladi. Bolalar spastik falaji köpinça qöl, oyoq va tana muskullari falaji, akliy rivojlanişning sekinlaşuvi, tutqanoq tutişi, giperkinez (ixtiyorsiz harakatlar paydo bölişi), zararlangan qöloyoqlarda trofik özgarişlar röy berişi körinişida namoyon böladi. Kökyötal, difteriya, qizamiq, fipp va b. yuqumli kasalliklar ensefalit b-n asoratlanganda spastik falaj kuzatilişi mumkin. Tuğruq oğir keçganda, tuğruq vaqtida bola kallasi şikastlanganda va b. hollarda köpinça spastik falaj kelib çikddi. Bolaning çala yoki böğilib tuğilişi, miyasiga qon quyilişi oqibatida ham spastik falaj röi berişi mumkin. Buni birinçi bölib ingliz vraçi U. Litl tavsif etgani uçun Litl kasalligi deb ham yuritiladi. Bunday falaj oğir keçganida, bola tuğilganda qimirlamaydi, oyoqlari bir tekis tarang turadi, ma'lum vaqtdan keyin muskullari tortişib oyoqlari çalişadi, bola ötira yoki yura olmaydi; borabora uning ahvoli bir oz yaxşilanişi mumkin. Falaj yengil bölsa, bola ösgani sari ahvoli yengil
laşadi, keç ötiradi, keç yuradi, qöllarini tuzuk işlata olmaydi. Muskullar öta tarangligi tufayli bola yurganda oyoklari çalişadi, sonlari içkariga buralib, tizzalari bir-biriga takalib turadi, u faqat oyoq uçida mayda qadam taşlab yuradi. Bola hayajonlanganda, behosdan qattiq tovuş eşitganda va b.da muskullar tortişuvi kuçayadi, ixtiyoriy harakatlar qiyinlaşadi va aqliy rivojlanişi keçikadi. Bemorni faqat vraç davolaydi, kasallikning barça şakllarida mutaxassisga öz vaqtida murojaat etiş va uning tavsiyasiga binoan davolaniş zarur.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БОЛАЛАР ФАЛАЖИ — нерв системасининг турли зарарланишлари оқибатида рўй берадиган ва рефлекторҳаракат фаолиятининг, баъзан руҳият ва нутқнинг бузилиши б-н кечадиган касалликлар гуруҳи. Бош миянинг спастик (иеребрал) фалажи ва периферик нервлар зарарланишидан келиб чиқадиган (шалвиратувчи) фалажликдан фарқ қилади. Болалар спастик фалажи кўпинча қўл, оёқ ва тана мускуллари фалажи, аклий ривожланишнинг секинлашуви, тутқаноқ тутиши, гиперкинез (ихтиёрсиз ҳаракатлар пайдо бўлиши), зарарланган қўлоёқларда трофик ўзгаришлар рўй бериши кўринишида намоён бўлади. Кўкйўтал, дифтерия, қизамиқ, фипп ва б. юқумли касалликлар энцефалит б-н асоратланганда спастик фалаж кузатилиши мумкин. Туғруқ оғир кечганда, туғруқ вақтида бола калласи шикастланганда ва б. ҳолларда кўпинча спастик фалаж келиб чикдди. Боланинг чала ёки бўғилиб туғилиши, миясига қон қуйилиши оқибатида ҳам спастик фалаж рўи бериши мумкин. Буни биринчи бўлиб инглиз врачи У. Литл тавсиф этгани учун Литл касаллиги деб ҳам юритилади. Бундай фалаж оғир кечганида, бола туғилганда қимирламайди, оёқлари бир текис таранг туради, маълум вақтдан кейин мускуллари тортишиб оёқлари чалишади, бола ўтира ёки юра олмайди; борабора унинг аҳволи бир оз яхшиланиши мумкин. Фалаж енгил бўлса, бола ўсгани сари аҳволи енгил
лашади, кеч ўтиради, кеч юради, қўлларини тузук ишлата олмайди. Мускуллар ўта таранглиги туфайли бола юрганда оёклари чалишади, сонлари ичкарига буралиб, тиззалари бир-бирига такалиб туради, у фақат оёқ учида майда қадам ташлаб юради. Бола ҳаяжонланганда, беҳосдан қаттиқ товуш эшитганда ва б.да мускуллар тортишуви кучаяди, ихтиёрий ҳаракатлар қийинлашади ва ақлий ривожланиши кечикади. Беморни фақат врач даволайди, касалликнинг барча шаклларида мутахассисга ўз вақтида мурожаат этиш ва унинг тавсиясига биноан даволаниш зарур.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.