Bolalar musiqasi
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 493–494-b. — ziyouz.com
Bolalar musiqasi — bolalarning tinglaşi va ijro etişi uçun möljallangan musiqa asarlari. B. m. namunalari sodda şakli, yorqin ifodasi, jonli badiiy mazmuni b-n ajralib turadi. Bolalar hayoti, xalq ertaklari, tabiat manzaralari, hayvonot dunyosi B. m.da uz ifodasini topadi. Bolalar ijrosiga möljallangan asarlarda ularning ijro imkoniyatlari (mas, bolalar ovozining kulami, xorda kuylaşga tayyorligi, ijro usuli murakkabligi va h. k.) nazarda tutiladi. Bolalar tinglaşi uçun maxsus yaratilgan musiqa asarlari orasida talaygina sahna asarlari (opera, balet, musiqali spektakl), kinofilm va multfilm, telekörsatuv va radioeşittirişlarga yozilgan musiqalar ham mavjud. Bolalar va ayni ular uçun kattalar tomonidan ijro etiladigan xalq musiqa ijodiyoti namunalari (qöşiq, musiqiy tomoşa va öyinlar) Bolalar folkloriga kiradi.
I. S. Baxning «Anna Magdalena Baxning nota daftari», P. Çaykovskiyning «Bolalar albomi», R. Şumanning «Yoşlar albomi», K. SenSansning «Xayvonlar karnavali» orkestr fantaziyasi, S. Prokofyevning «Petya va böri» simfonik ertagi, K. Orfning «Bolalar uçun musiqa» 5 jildli töplami (G. Ketman b-n hamkorlikda) B. m.ning yorqin namunalaridir.
Özbekistonda B. m. 20-a.ning 30-y. larida yuzaga kelgan. Ilyos Akbarov, H. Muhamedova, K. Abdullayevlar birinçi bolalar qöşiqlari, V. Uspenskiy, B. Nadejdinlar bolalar uçun ilk fortepiano asarlari yaratgan. Lekin 1950—90-y.lardagina B.m. tizim tarzida rivojtopdi. M. Burhonov, A. Muhamedov, F. Qodirov, N. Norxöjayev, Ye. Şvars, A. Mansurov va b. ommabop qöşiqlar, S. Varelas, B. Giyenko, D. Zokirov, G. Muşel, F. Nazarovlar turli janrlarda çolğu asarlar. X Azimov, S. Abramova, P. Xoliqov, Ğ.Qodirov kabi kompozitorlar bolalar musiqa ta'limiga oid asarlar yozgan. Bolalar uçun opera («Yoriltoş», S. Boboyev; «Alovuddinning sehrli çiroği», S. Varelas; «Malikai ayyor», S. Jalil; «Ali Bobo va qirq qaroqçi», V. Milov; «Xayvonlar sultoni», A. Mansurov va b.) va baletlar («Oltin kalitça», B. Zeydman; «Gözal Vasilisa», A. Berlin), musiqali komediya («Dono qiz va ahmoq podşo», D.Zokirov va b.) yaratilgan. Kompozitorlardan T. Toşmatov, N. Norxöjayev, M. Bafoyev, A. Ergaşev, A. Nabiyev, A. Mansurov va b. yoş tomoşabinlar va qöğirçoq teatrlarida sahnalaştirilgan spektakllarga musiqalar yaratişgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БОЛАЛАР МУСИҚАСИ — болаларнинг тинглаши ва ижро этиши учун мўлжалланган мусиқа асарлари. Б. м. намуналари содда шакли, ёрқин ифодаси, жонли бадиий мазмуни б-н ажралиб туради. Болалар ҳаёти, халқ эртаклари, табиат манзаралари, ҳайвонот дунёси Б. м.да уз ифодасини топади. Болалар ижросига мўлжалланган асарларда уларнинг ижро имкониятлари (мас, болалар овозининг кулами, хорда куйлашга тайёрлиги, ижро усули мураккаблиги ва ҳ. к.) назарда тутилади. Болалар тинглаши учун махсус яратилган мусиқа асарлари орасида талайгина саҳна асарлари (опера, балет, мусиқали спектакль), кинофильм ва мультфильм, телекўрсатув ва радиоэшиттиришларга ёзилган мусиқалар ҳам мавжуд. Болалар ва айни улар учун катталар томонидан ижро этиладиган халқ мусиқа ижодиёти намуналари (қўшиқ, мусиқий томоша ва ўйинлар) Болалар фольклорига киради.
И. С. Бахнинг «Анна Магдалена Бахнинг нота дафтари», П. Чайковскийнинг «Болалар альбоми», Р. Шуманнинг «Ёшлар альбоми», К. СенСанснинг «Хайвонлар карнавали» оркестр фантазияси, С. Прокофьевнинг «Петя ва бўри» симфоник эртаги, К. Орфнинг «Болалар учун мусиқа» 5 жилдли тўплами (Г. Кетман б-н ҳамкорликда) Б. м.нинг ёрқин намуналаридир.
Ўзбекистонда Б. м. 20-а.нинг 30-й. ларида юзага келган. Илёс Акбаров, Ҳ. Муҳамедова, К. Абдуллаевлар биринчи болалар қўшиқлари, В. Успенский, Б. Надеждинлар болалар учун илк фортепиано асарлари яратган. Лекин 1950—90-й.лардагина Б.м. тизим тарзида ривожтопди. М. Бурҳонов, А. Муҳамедов, F. Қодиров, Н. Норхўжаев, Е. Шварц, А. Мансуров ва б. оммабоп қўшиқлар, С. Варелас, Б. Гиенко, Д. Зокиров, Г. Мушель, Ф. Назаровлар турли жанрларда чолғу асарлар. Х Азимов, С. Абрамова, П. Холиқов, Ғ.Қодиров каби композиторлар болалар мусиқа таълимига оид асарлар ёзган. Болалар учун опера («Ёрилтош», С. Бобоев; «Аловуддиннинг сеҳрли чироғи», С. Варелас; «Маликаи айёр», С. Жалил; «Али Бобо ва қирқ қароқчи», В. Милов; «Хайвонлар султони», А. Мансуров ва б.) ва балетлар («Олтин калитча», Б. Зейдман; «Гўзал Василиса», А. Берлин), мусиқали комедия («Доно қиз ва аҳмоқ подшо», Д.Зокиров ва б.) яратилган. Композиторлардан Т. Тошматов, Н. Норхўжаев, М. Бафоев, А. Эргашев, А. Набиев, А. Мансуров ва б. ёш томошабинлар ва қўғирчоқ театрларида саҳналаштирилган спектаклларга мусиқалар яратишган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.