Bolalar psixologiyasi
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 494–495-b. — ziyouz.com
Bolalar psixologiyasi — psixologiya sohasi, bolalar psixologik rivojlanişining umumiy va aloxida xususiyatlarini, turli yoş bosqiçlarida bu jarayon qanday keçişi, uni harakatlantiruvçi kuçlar va qonuniyatlarni tadqiq qiladi. Şu sababli B. p.ni köpinça yoş psixologiyasi deb ataydilar.
B. p. bolalarda psixik jarayonlar (ma'rifiy, nutqiy, hissiy, irodaviy va h. k.) paydo bölişi va rivojlanişini, psixik xususiyatlar qaror topişini, xilmaxil faoliyatning (öyinlar, öqiş, mehnat) rivojlanişini, bolaning şaxs sifatida şakllanişini örganadi. B. p. umumiy psixologiyada işlab çiqilgan tadqiqot usullaridan foydalanadi, biroq uni qöllaşning öziga xos xususiyatlari bor. Bola şaxsi yoş xususiyatlarini örganişda köndalang kesma va longityud deb nomlangan tadqiqotlar ötkaziladi.
Birinçi holatda birgina psixik jarayonning özi bir vaqtda turli yoş guruhlariga taalluqli bölgan bolalarda tadqiq qilinadi. Ikkinçi holat (longityud) da esa ma'lum bir (alohida tanlab olingan) bolalarning psixik xususiyatlari köp yillar davomida tadqiq qilinadi. Bu esa öz navbatida ular psixikasi rivojlanişining umumiy keçişini kuzatiş imkoniyatini beradi.
B. p. 19-a. örtalarida mustaqil fan sifatida ajralib çiqa boşladi. U pedagogika psixologiyasi, ped., oliy asab faoliyati fiziologiyasi b-n çambarças boğlangandir. Uning ma'lumot va xulosalari yoş avlodni öqitiş va tarbiyalaş nazariyasi va amaliyoti uçun, umumiy psixologiya uçun muhim ahamiyatga ega. Özbekistonda B.p. masalalari böyiça i. t.lar olib borilmoqda (M. G. Davletşin, M. M. Vohidov, S. A. Oxunjonova, F. B. Şoumarov va b.).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БОЛАЛАР ПСИХОЛОГИЯСИ — психология соҳаси, болалар психологик ривожланишининг умумий ва алохида хусусиятларини, турли ёш босқичларида бу жараён қандай кечиши, уни ҳаракатлантирувчи кучлар ва қонуниятларни тадқиқ қилади. Шу сабабли Б. п.ни кўпинча ёш психологияси деб атайдилар.
Б. п. болаларда психик жараёнлар (маърифий, нутқий, ҳиссий, иродавий ва ҳ. к.) пайдо бўлиши ва ривожланишини, психик хусусиятлар қарор топишини, хилмахил фаолиятнинг (ўйинлар, ўқиш, меҳнат) ривожланишини, боланинг шахс сифатида шаклланишини ўрганади. Б. п. умумий психологияда ишлаб чиқилган тадқиқот усулларидан фойдаланади, бироқ уни қўллашнинг ўзига хос хусусиятлари бор. Бола шахси ёш хусусиятларини ўрганишда кўндаланг кесма ва лонгитюд деб номланган тадқиқотлар ўтказилади.
Биринчи ҳолатда биргина психик жараённинг ўзи бир вақтда турли ёш гуруҳларига тааллуқли бўлган болаларда тадқиқ қилинади. Иккинчи ҳолат (лонгитюд) да эса маълум бир (алоҳида танлаб олинган) болаларнинг психик хусусиятлари кўп йиллар давомида тадқиқ қилинади. Бу эса ўз навбатида улар психикаси ривожланишининг умумий кечишини кузатиш имкониятини беради.
Б. п. 19-а. ўрталарида мустақил фан сифатида ажралиб чиқа бошлади. У педагогика психологияси, пед., олий асаб фаолияти физиологияси б-н чамбарчас боғлангандир. Унинг маълумот ва хулосалари ёш авлодни ўқитиш ва тарбиялаш назарияси ва амалиёти учун, умумий психология учун муҳим аҳамиятга эга. Ўзбекистонда Б.п. масалалари бўйича и. т.лар олиб борилмоқда (М. Г. Давлетшин, М. М. Воҳидов, С. А. Охунжонова, F. Б. Шоумаров ва б.).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.