Bolalar teatri

Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 495-b. — ziyouz.com

Bolalar teatri — 1) bolalar tomonidan ijro etiladigan spektakllar. Ğarbiy Yevropa öquv yurtlarida 15-a. dan ma'lum. Sobiq Ittifoqrespublikalarida 20-a.ning 20-y.laridan paydo böldi. Bolalar badiiy havaskorligining bir turi sifatida öquvçilar uyi va saroylari, maktab va b. joylarda taşkil topdi; 2) bolalar va ösmirlar uçun xizmat qiladigan professional teatr. Yoş avlodni badiiy, estetik va goyaviy jihatdan tarbiyalaşga xizmat qiladi. Repertuari ertak va bolalar adabiyoti namunalari asosida yozilgan inssenirovkalardan, mumtoz dramaturgiyaning maktabda ötiladigan namunalaridan, bolalarbop pyesalardan iborat. Dramatik (yoş tomoşabinlar teatri) va qöğirçoq teatri kabi turlari bor.

Özbekistonda B. t. ilk bor 1928 y.da Toşkentda (Rus yoş tomoşabinlar teatri) taşkil topdi. Şu jamoa qoşida dastlab uzbek qöğirçoq teatri, 1929 y. da teatr studiyasi yuzaga keldi. Studiyani taşkil etişda S. Etyen, N. Eşmuhamedov va A. Ismoilovlarning xizmati katta. 1930 y. şular taşabbusi b-n studiya professional B. t.ga aylantirildi. 1930—40 y.larda Toşkent, Namangan, Andijon, Qöqon, Farğona, Urganç, Törtköl va b. şaharlarda B. t. lari samarali iş olib bordilar va diqqatga sazovor spektakllar qöydilar: «Tohirning xanjari» (E. Hamroyev), «Yoriltoş» (Ş. Sa'dulla), «Semurğ» (Zulfiya), «Abdulla Nabiyev» (A. Rahmat) va b. şular jumlasidan. 1968 y. Birlaşgan Yoş tomoşabinlar teatri Rus yoş tomoşabinlar teatri va Y. Oxunboboyev nomidagi uzbek Yoş tomoşabinlar meampura ajratildi. «Mardlar qissasi» (B. Rahmonov), «Amu qahramonlari» (P. Tlegenov), «Qovoqvoy va Çanoqvoy» (P. Mömin), «AliVali» (L. Mahmudov), «Çiranma ğoz —hunaring oz» (H. Nazir), «Masxaraboz Ali» (L. Boboxonov), «Sehrli nay» (M. Xalil) va b. eng yaxşi spektakllardir.

Respublika davlat qöğirçoq teatri, Andijon davlat bolalar va yoşlar teatri, Andijon köğirçoq teatri, Buxoro qöğirçoq teatri, Samarqand qöğirçoq teatri va b. teatrlar işlab turibdi.

Respublika B. t.ni yölga qöyiş va rivojlantirişda J. Obidov, A. Doniyorov, A. Turdiyev, Y. A'zamov, A. Ginzburg, N. Ladigin, N. Döstxöjayev, I. Ahmedov, O. Tolipov, I. Yoqubovlarning hissasi katta. V. Qodirov, B. Nurmuhamedov, M. Hamidova, L. Sa'dullayev, G. Sa'dullayeva, M. Yöldoşeva va b. eng yaxşi bolalar aktyorlaridir. Özbekistonda 6 ta qöğirçoq, 3 ta yoş tomoşabinlar teatri işlaydi (1998).

Hamid Ikromov, Mohina Aşirova.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

БОЛАЛАР ТЕАТРИ — 1) болалар томонидан ижро этиладиган спектакллар. Ғарбий Европа ўқув юртларида 15-а. дан маълум. Собиқ Иттифоқреспубликаларида 20-а.нинг 20-й.ларидан пайдо бўлди. Болалар бадиий ҳаваскорлигининг бир тури сифатида ўқувчилар уйи ва саройлари, мактаб ва б. жойларда ташкил топди; 2) болалар ва ўсмирлар учун хизмат қиладиган профессионал театр. Ёш авлодни бадиий, эстетик ва гоявий жиҳатдан тарбиялашга хизмат қилади. Репертуари эртак ва болалар адабиёти намуналари асосида ёзилган инсценировкалардан, мумтоз драматургиянинг мактабда ўтиладиган намуналаридан, болаларбоп пьесалардан иборат. Драматик (ёш томошабинлар театри) ва қўғирчоқ театри каби турлари бор.

Ўзбекистонда Б. т. илк бор 1928 й.да Тошкентда (Рус ёш томошабинлар театри) ташкил топди. Шу жамоа қошида дастлаб узбек қўғирчоқ театри, 1929 й. да театр студияси юзага келди. Студияни ташкил этишда С. Этьен, Н. Эшмуҳамедов ва А. Исмоиловларнинг хизмати катта. 1930 й. шулар ташаббуси б-н студия профессионал Б. т.га айлантирилди. 1930—40 й.ларда Тошкент, Наманган, Андижон, Қўқон, Фарғона, Урганч, Тўрткўл ва б. шаҳарларда Б. т. лари самарали иш олиб бордилар ва диққатга сазовор спектакллар қўйдилар: «Тоҳирнинг ханжари» (Э. Ҳамроев), «Ёрилтош» (Ш. Саъдулла), «Семурғ» (Зулфия), «Абдулла Набиев» (А. Раҳмат) ва б. шулар жумласидан. 1968 й. Бирлашган Ёш томошабинлар театри Рус ёш томошабинлар театри ва Й. Охунбобоев номидаги узбек Ёш томошабинлар meampura ажратилди. «Мардлар қиссаси» (Б. Раҳмонов), «Аму қаҳрамонлари» (П. Тлегенов), «Қовоқвой ва Чаноқвой» (П. Мўмин), «АлиВали» (Л. Маҳмудов), «Чиранма ғоз —ҳунаринг оз» (Ҳ. Назир), «Масхарабоз Али» (Л. Бобохонов), «Сеҳрли най» (М. Халил) ва б. энг яхши спектакллардир.

Республика давлат қўғирчоқ театри, Андижон давлат болалар ва ёшлар театри, Андижон кўғирчоқ театри, Бухоро қўғирчоқ театри, Самарқанд қўғирчоқ театри ва б. театрлар ишлаб турибди.

Республика Б. т.ни йўлга қўйиш ва ривожлантиришда Ж. Обидов, А. Дониёров, А. Турдиев, Й. Аъзамов, А. Гинзбург, Н. Ладигин, Н. Дўстхўжаев, И. Аҳмедов, О. Толипов, И. Ёқубовларнинг ҳиссаси катта. В. Қодиров, Б. Нурмуҳамедов, М. Ҳамидова, Л. Саъдуллаев, Г. Саъдуллаева, М. Йўлдошева ва б. энг яхши болалар актёрларидир. Ўзбекистонда 6 та қўғирчоқ, 3 та ёш томошабинлар театри ишлайди (1998).

Ҳамид Икромов, Моҳина Аширова.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.