Boldir
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 508-b. — ziyouz.com
Boldir — tizza b-n oyoq panjasi örtasidagi qism. Yuqoridan taqim örtasidan ötgan gorizontal çiziq b-n, pastdan boldiroyoq kafti böğimi b-n çegaralangan. B. skeleti katta va kiçik boldir suyaklaridan iborat. Suyaklar orasi oçiq bölib, uni qalin parda töldirib turadi. Suyaklar va pardaning old tomonida uçta, taşqi tomonida ikkita va orqa tomonida sakkizta muskul ustmaust joylaşgan. Ular tizza böğimini bukadi, panja va barmoqlarni bukadi va yozadi, panjani içki va yon tomonga kötaradi. B. ning içki tomonida muskul bölmaydi. Orqadagi eng ustki kambalasimon muskul B.ga ma'lum şakl berib turadi. U uç joydan, ya'ni son suyagining ikki çeti va boldir suyagining orqa yuzasidan boşlanganligi uçun «uç boşli muskul» deb ham yuritiladi. Bu muskulning yöğon, pişiq, kuçli payi (Axill payi) tovon suyagiga yopişadi va oyoqni erkin kötarib yurişga imkon beradi. B. terisiga sezuvçi, muskullarni harakatlantiruvçi nervlar hamda qon tomirlar keladi. B. oyoqning boşqa qismlari b-n birga gavdani kötarib turişda, yurişda qatnaşadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БОЛДИР — тизза б-н оёқ панжаси ўртасидаги қисм. Юқоридан тақим ўртасидан ўтган горизонтал чизиқ б-н, пастдан болдироёқ кафти бўғими б-н чегараланган. Б. скелети катта ва кичик болдир суякларидан иборат. Суяклар ораси очиқ бўлиб, уни қалин парда тўлдириб туради. Суяклар ва парданинг олд томонида учта, ташқи томонида иккита ва орқа томонида саккизта мускул устмауст жойлашган. Улар тизза бўғимини букади, панжа ва бармоқларни букади ва ёзади, панжани ички ва ён томонга кўтаради. Б. нинг ички томонида мускул бўлмайди. Орқадаги энг устки камбаласимон мускул Б.га маълум шакл бериб туради. У уч жойдан, яъни сон суягининг икки чети ва болдир суягининг орқа юзасидан бощланганлиги учун «уч бошли мускул» деб ҳам юритилади. Бу мускулнинг йўғон, пишиқ, кучли пайи (Ахилл пайи) товон суягига ёпишади ва оёқни эркин кўтариб юришга имкон беради. Б. терисига сезувчи, мускулларни ҳаракатлантирувчи нервлар ҳамда қон томирлар келади. Б. оёқнинг бошқа қисмлари б-н бирга гавдани кўтариб туришда, юришда қатнашади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.