Bolometr
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 514-b. — ziyouz.com
Bolometr (yun. bole — nur t... metr) — nurlaniş energiyasini ölçaş uçun möljallangan asbob. Yutilayotgan nurlaniş oqimi ta'sirida elektr karşiligi özgaradigan termosezgir element işiga asoslangan. Termosezgir element yuzasi yuqori yutiş krbiliyatiga ega qora qurumga böyalgan, odatda, yupqa (0,1—1 mkm) metall qatlam yoki katta traviy qarşilik koeffitsiyentiga ega yarim ötkazgiç yoki dielektrik bölişi mumkin. B. Uinston köprigi singari sxemada yasaladi. Köprikning bir tomonidagi termoelementga nurlaniş oqimi tuşiriladi, ikkinçi tomondagisi yopiq böladi. Nurlaniş oqimi ta'sirida termoelement t-rasi özgaradi, natijada B.ning elektr qarşiligi, elektr zanjirida esa tok kuçi özgaradi va yuklama qarşilikda kuçlaniş pasayadi. Kuçlanişning ana şu pasayişi ölçanayotgan nurlaniş oqimi quvvati ölçami bölib xizmat qiladi. Metall va yarimötkazgiçdan yasalgan B. ni sovitiş talab etilmaydi. Sovitiladigan yarimötkazgiç (germaniy) li B. juda sezgir böladi. Öta va öta ötkazuvçan B. 2—4° K tragaça sovitiladi. Hozir eng sezgir B. germaniy va galliydan yasaladi va 1015 Vt quvvatni ölçaşga imkon beradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БОЛОМЕТР (юн. bole — нур т... метр) — нурланиш энергиясини ўлчаш учун мўлжалланган асбоб. Ютилаётган нурланиш оқими таъсирида электр каршилиги ўзгарадиган термосезгир элемент ишига асосланган. Термосезгир элемент юзаси юқори ютиш крбилиятига эга қора қурумга бўялган, одатда, юпқа (0,1—1 мкм) металл қатлам ёки катта травий қаршилик коэффициентига эга ярим ўтказгич ёки диэлектрик бўлиши мумкин. Б. Уинстон кўприги сингари схемада ясалади. Кўприкнинг бир томонидаги термоэлементга нурланиш оқими туширилади, иккинчи томондагиси ёпиқ бўлади. Нурланиш оқими таъсирида термоэлемент т-раси ўзгаради, натижада Б.нинг электр қаршилиги, электр занжирида эса ток кучи ўзгаради ва юклама қаршиликда кучланиш пасаяди. Кучланишнинг ана шу пасайиши ўлчанаётган нурланиш оқими қуввати ўлчами бўлиб хизмат қилади. Металл ва яримўтказгичдан ясалган Б. ни совитиш талаб этилмайди. Совитиладиган яримўтказгич (германий) ли Б. жуда сезгир бўлади. Ўта ва ўта ўтказувчан Б. 2—4° К трагача совитилади. Ҳозир энг сезгир Б. германий ва галлийдан ясалади ва 1015 Вт қувватни ўлчашга имкон беради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.