Boqi Muhammad

Boqi Muhammad (71605) Buxoro xoni (1601—05). Aşşarxoniylardan. Jonibek sultonning öğli. Şayboniylar sulolasining sönggi vakili Pirmuhammadxon (1598—1601) B. M.ni alohida xizmatlari uçun Samarqand hokimi etib tayinlagan (1599). Şunday bölsada, B. M. tez orada öz mavqeini mustahkamlab olib, Pirmuhammadxonga itoat etmay köygan va hatto unga qarşi uruşga hozirlik köra boşlagan. 1601 y. iyunda Pirmuhammadxon Samarqand yaqinidagi Boği Şamol degan joyda B. M. b-n jang qilib, mağlubiyatga uçragan. Söng B. M. Buxoroga kirib, xonlik taxtini egallagan. Şu tariqa Buxoroda yangi sulola — aştarxoniylar xukmronligi boşlangan. B. M. öz hukmronligi davrida xonlik hududi yaxlitligini saqpab qoliş va öziga qadar ötgan xonlar qöldan çikargan yerlarni duşmandan kaytarib oliş maqsadida köplab uruşlar qilgan. Çunonçi, B. M. Balx taxtiga da'vo qilib isyon kötargan (1601—02) aştarxoniy şahzodalar — Abbos sulton va Rahmonquli sultonlarni mağlub etgan (1602 y. bahori). Eron şohi Abbos I Balxni bosib oliş, söngra B. M.ni taxtdan agdarib, uning örniga şayboniylardan Muhammad Salim sultonni ötqaziş va bu b-n Buxoro xonligida aştarxoniylar hukmronligiga çek qöyiş maqsadida katta qöşin b-n yuriş qilganda, B. M. Amudaryo böyidagi Puli Xataba degan joyda unga peşvoz çiqib (1602 y. iyul), Eron qöşinini butunlay tormor keltirgan. Şoh Abbos I esa qolganqutgan askarlari b-n arang qoçib qutilgan. 1603 y. 25 martda B. M. temuriylardan Kobul hokimi Muhammad Hakim Mirzoning jiyani Badiuzzamon bosib olgan Qunduz ş.ni uç oy qamal qilgaç, yana qayta qölga kiritgan. B. M. mamlakatni idora qiliş tizimi va soliqlarni tartibga soliş, qöşinni qayta taşkil qiliş kabi qator islohotlar ötkazgan, savdo-sotiq, hunarmandçilik, obodonçilik işlariga katta e'tibor bergan.