Bördoqiga boqiş
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 859–860-b. — ziyouz.com
Bördoqiga boqiş — q.x. hayvonlarini göşti uçun boqib semirtiriş, qisqa muddatlarda sifatli va eng köp mikdorda göşt olişni ta'minlaydigan texnologik jarayon; qoramol, çöçqa, qöy, parrandalar, quyon va b. bördoqiga boqiladi. B. b.ning iqtisodiy körsatkiçlari hayvon turi, zoti, jinsi, yoşi, soğliği holati, boqim darajasi va ozuqa mukammalligiga boğliq. Qoramolçilikda B. b. usuli göşt mahsulotiga qöyiladigan talabga köra tanlanadi. Barça mamlakatlarda 6—8 oylik buzoqlarni 15—18 oy bördoqiga boqiş vazni 400—480 kg ga yetkazib yuqori sifatli mol göşti olişda keng qöllaniladigan va samarasi yuqori texnologiya hisoblanadi. Mollarga xöjaliklarning özida tayyorlangan ozuqalar — silos, senaj, öt, iddizmevalarni dağal va aralaş ozuqalarga qöşib beriladi. Agar B. b.da mol faqat silos b-n boqiladigan bölsa, sutkasiga 250—400 kg vaznga 16—25 kg, katta mollarga 30—35 kg gaça silos beriladi. Töyimliligiga köra ratsionda silos hissasi 60—65% ni taşkil etişi mumkin. Proteinga bölgan ehtiyojni qondiriş va ratsionning mukammalligini ta'minlaş uçun ozuqaga moçevina va premikslar (biologik faol moddalar aralaşmasi) qöşiladi. Agar mol barda negizida boqiladigan bölsa, katta yoşdagi mollarga sutkasiga 80—90 l gaça yangi barda yediriladi. Barda ratsion tarkibiga somon, piçan, aralaşmalar, vitaminlar (A, D), tuz, bör yoki f-torsizlangan fosfatlar qöşiladi. Paxtaçilik rivojlangan mintaqalarda B. b.da paxta şulxasi sutkasiga (4—7 kg), şrot (2—3 kg)dan foydalaniladi, makkajöxori silosi, beda senaji, piçan, don, yem beriladi. B. b.da sutkalik örtaça tirik vazn ösişi 800—1200 g ga boradi. 1 kg vazn ösişini ta'minlaş uçun 8—11 ozuqa birligi sarflanadi. Tabiiy va madaniy yaylovlar yetarli bölgan mintaqalarda B. b .da yaylovlardan foydalaniş mumkin. Qöyçilikda göştjun yönalişdagi zotlarni B. b. yaxşi samara beradi. B. b. uçun ajratilgan 3— 3,5 oylik qözilar 7—9 oyligiga qadar boqilib, ularning vazni 45—50 kg ga yetkaziladi, göşt çiqişi 44—46% ni taşkil etadi. Parrandaçilikda broyler yetiştiriş asosiy örinda turadi. 2—6 oylik jöjalar 15—25 sutka boqiladi. 1 kg vazn ösişi uçun 6—9 ozuqa birligi sarflanadi. Asosiy ozuqa: mukammal aralaş yem yoki aralaş yem va turli aralaşmalar. Çöçqaçilikda 15—16 kg vazndagi 2,5 oylik çöçqa bolalari 7—7,5 oy boqiladi (tirik vazni 100— 110 kg ga yetadi). 1 kg vazn ösiş uçun 4,5—5 ozuqa birligi sarflanadi. B.b.ni keng miqyosda taşkil etiş mamlakatda göşt yetiştirişni köpaytiriş imkoniyatini yaratadi. Özbekistonda B. b. ixtisoslaştirilgan xöjaliklarda ilğor texnologiyani qöllagan holda sanoat usulida olib boriladi.
Muboşir Musayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БЎРДОҚИГА БОҚИШ — қ.х. ҳайвонларини гўшти учун боқиб семиртириш, қисқа муддатларда сифатли ва энг кўп микдорда гўшт олишни таъминлайдиган технологик жараён; қорамол, чўчқа, қўй, паррандалар, қуён ва б. бўрдоқига боқилади. Б. б.нинг иқтисодий кўрсаткичлари ҳайвон тури, зоти, жинси, ёши, соғлиғи ҳолати, боқим даражаси ва озуқа мукаммаллигига боғлиқ. Қорамолчиликда Б. б. усули гўшт маҳсулотига қўйиладиган талабга кўра танланади. Барча мамлакатларда 6—8 ойлик бузоқларни 15—18 ой бўрдоқига боқиш вазни 400—480 кг га етказиб юқори сифатли мол гўшти олишда кенг қўлланиладиган ва самараси юқори технология ҳисобланади. Молларга хўжаликларнинг ўзида тайёрланган озуқалар — силос, сенаж, ўт, иддизмеваларни дағал ва аралаш озуқаларга қўшиб берилади. Агар Б. б.да мол фақат силос б-н боқиладиган бўлса, суткасига 250—400 кг вазнга 16—25 кг, катта молларга 30—35 кг гача силос берилади. Тўйимлилигига кўра рационда силос ҳиссаси 60—65% ни ташкил этиши мумкин. Протеинга бўлган эҳтиёжни қондириш ва рационнинг мукаммаллигини таъминлаш учун озуқага мочевина ва премикслар (биологик фаол моддалар аралашмаси) қўшилади. Агар мол барда негизида боқиладиган бўлса, катта ёшдаги молларга суткасига 80—90 л гача янги барда едирилади. Барда рацион таркибига сомон, пичан, аралашмалар, витаминлар (А, Д), туз, бўр ёки ф-торсизланган фосфатлар қўшилади. Пахтачилик ривожланган минтақаларда Б. б.да пахта шулхаси суткасига (4—7 кг), шрот (2—3 кг)дан фойдаланилади, маккажўхори силоси, беда сенажи, пичан, дон, ем берилади. Б. б.да суткалик ўртача тирик вазн ўсиши 800—1200 г га боради. 1 кг вазн ўсишини таъминлаш учун 8—11 озуқа бирлиги сарфланади. Табиий ва маданий яйловлар етарли бўлган минтақаларда Б. б .да яйловлардан фойдаланиш мумкин. Қўйчиликда гўштжун йўналишдаги зотларни Б. б. яхши самара беради. Б. б. учун ажратилган 3— 3,5 ойлик қўзилар 7—9 ойлигига қадар боқилиб, уларнинг вазни 45—50 кг га етказилади, гўшт чиқиши 44—46% ни ташкил этади. Паррандачиликда бройлер етиштириш асосий ўринда туради. 2—6 ойлик жўжалар 15—25 сутка боқилади. 1 кг вазн ўсиши учун 6—9 озуқа бирлиги сарфланади. Асосий озуқа: мукаммал аралаш ем ёки аралаш ем ва турли аралашмалар. Чўчқачиликда 15—16 кг вазндаги 2,5 ойлик чўчқа болалари 7—7,5 ой боқилади (тирик вазни 100— 110 кг га етади). 1 кг вазн ўсиш учун 4,5—5 озуқа бирлиги сарфланади. Б.б.ни кенг миқёсда ташкил этиш мамлакатда гўшт етиштиришни кўпайтириш имкониятини яратади. Ўзбекистонда Б. б. ихтисослаштирилган хўжаликларда илғор технологияни қўллаган ҳолда саноат усулида олиб борилади.
Мубошир Мусаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.