Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Borealatlantika oblasti

    Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 537-b. — ziyouz.com

    Borealatlantika oblasti — Dunyo okeani zoogeografiya oblastlaridan biri. Arktikaning jan. va Atlantika okeanining şim. qismini egallagan. B.A. o. ning Arktika oblasti b-n çegarasi şim. da Nyufaundlendning şarqiy sohillaridan Islandiyagaça, undan Barens dengizining Markaziy qismigaça boradi. Jan. da B. A. o. ning şartli çegarasi Delaver körfazidan Ispaniyaning şim. qirğoqlarigaça bölgan çiziq böylab ötadi. Bu oblast fizikgeografik xususiyatlariga binoan BorealPatsifik oblastiga öxşab ketadi, lekin undan jan. va şim. qismlaridagi suv yuzasi harorati örtasidagi farqning katta bölmasligi, suvining absolyut çuqurligi va hajmining kam bölişi, ayrim sayoz dengizlar suvining kam şörlanganligi b-n farq qiladi. B.A. o. da odam faoliyatining hayvonlar yaşaş şaroitiga ta'siri juda katta.

    B.A. o. dengizlari faunasi BorealPatsifik oblast faunasiga nisbatan unça boy emas, antropogen omillarning ta'siri kuçli. Sut emizuvçilardan biskay kiti, oqbiqin delfin, uzuntumşuq tyulen endemik hisoblanadi. Atlantika delfini kenja turi — afalina va Qora dengiz delfini bu oblast uçun xos, B. A. o. ning şim. şarqida, uning Arktikaga yondoş qismida Grenlandiya tyuleni uçraydi. Quşlardan baliqçi quşlar, oddiy gagarka (Arktika oblasti çegarasila), tentakquş va kiçik böron quşi; treska

    simon va ssldsimonlardan merluza, pikşa (endemik), atlantika seldi, atlantika treskasi, boltiq seldi (salaka) va b. bir qança turlari ana şu oblast uçun xosdir. Delfinlardan dengiz çöçqasi, quşlardan tentakquş va şim. koçurga, qisqiçbaqasimonlar, mollyuskalar va ninaterililarning ayrim turlari ham amfiboreal hisoblanadi. Hoz. davrda B.A. o. da tarqalgan bir qator turlarni muhofaza qiliş maqsadida bir qança hayvonlarni ovlaşni çeklaş yoki butunlay man qiliş çoralari işlab çiqilmoqda. Biroq aholining B.A. o. dengizlari sohillarida juda ziç joylaşganligi, odam xöjalik faoliyatining intensivligi hayvonlarni muhofaza qiliş tadbirlarini amalga oşirişni qiyinlaştiradi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    БОРЕАЛАТЛАНТИКА ОБЛАСТИ — Дунё океани зоогеография областларидан бири. Арктиканинг жан. ва Атлантика океанининг шим. қисмини эгаллаган. Б.А. о. нинг Арктика области б-н чегараси шим. да Ньюфаундленднинг шарқий соҳилларидан Исландиягача, ундан Баренц денгизининг Марказий қисмигача боради. Жан. да Б. А. о. нинг шартли чегараси Делавэр кўрфазидан Испаниянинг шим. қирғоқларигача бўлган чизиқ бўйлаб ўтади. Бу область физикгеографик хусусиятларига биноан БореалПацифик областига ўхшаб кетади, лекин ундан жан. ва шим. қисмларидаги сув юзаси ҳарорати ўртасидаги фарқнинг катта бўлмаслиги, сувининг абсолют чуқурлиги ва ҳажмининг кам бўлиши, айрим саёз денгизлар сувининг кам шўрланганлиги б-н фарқ қилади. Б.А. о. да одам фаолиятининг ҳайвонлар яшаш шароитига таъсири жуда катта.

    Б.А. о. денгизлари фаунаси БореалПацифик область фаунасига нисбатан унча бой эмас, антропоген омилларнинг таъсири кучли. Сут эмизувчилардан бискай кити, оқбиқин дельфин, узунтумшуқ тюлень эндемик ҳисобланади. Атлантика дельфини кенжа тури — афалина ва Қора денгиз дельфини бу область учун хос, Б. А. о. нинг шим. шарқида, унинг Арктикага ёндош қисмида Гренландия тюлени учрайди. Қушлардан балиқчи қушлар, оддий гагарка (Арктика области чегарасила), тентакқуш ва кичик бўрон қуши; треска

    симон ва ссльдсимонлардан мерлуза, пикша (эндемик), атлантика сельди, атлантика трескаси, болтиқ сельди (салака) ва б. бир қанча турлари ана шу область учун хосдир. Дельфинлардан денгиз чўчқаси, қушлардан тентакқуш ва шим. кочурга, қисқичбақасимонлар, моллюскалар ва нинатерилиларнинг айрим турлари ҳам амфибореал ҳисобланади. Ҳоз. даврда Б.А. о. да тарқалган бир қатор турларни муҳофаза қилиш мақсадида бир қанча ҳайвонларни овлашни чеклаш ёки бутунлай ман қилиш чоралари ишлаб чиқилмоқда. Бироқ аҳолининг Б.А. о. денгизлари соҳилларида жуда зич жойлашганлиги, одам хўжалик фаолиятининг интенсивлиги ҳайвонларни муҳофаза қилиш тадбирларини амалга оширишни қийинлаштиради.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.