Asosiy mazmunga ötiş

Nima yangi v1.6.4 · 25-oktabr

Hamma versiyalar →
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Boreopatsifik oblast

    Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 537–538-b. — ziyouz.com

    Boreopatsifik oblast — dunyo okeanining zoogeografiya oblasti, Tinç okeanining şim. qismi va okean dengizlari şim. da Bering böğozidan boşlab jan. ga taxm. 40° şim. kenglikkaça bölgan qismini egallagan. Harorat Arktikaga nisbatan ança yuqori, yil davomida keng miqyosda özgarib turadi. Qişda suv akvatoriyasining ança qismida suzib yuruvçi muzlar hosil böladi. Yozda suv yuzasi b-n suv tubi harorati ança katta farq qiladi. B.P. o. da sut emizuvçilardan kalan, ya'ni dengiz suvsari, kulrang kit, seld kiti, şim. tişli kiti, Tinç okean qisqaboş delfini, Oq dengiz çöçqasi; quşlardan har xil çistiksimonlar, kiçik konyuga, baliqçi quşlar (moyevka, qoradum baliqçi), közoynakli çistik, nayburunlilar (kök kaçurka) va b. uçraydi. Deyarli barça keltirilgan quşlar endemik hisoblanadi. Baliklardan Tinç okeani losossimonlari: keta, bukri baliq, nerpa, çaviça kabi endemik turlar; Tinç okeani seldi, ivasi sardinasi, kambalalarning bir neça turi (oq qorin, paltussimon, öqyoy tişli paltus va b.) tarqalgan. B.P. o. da qisqiçbaqasimonlar orasida endemik turlari ham köp (mas, Kamçatka krabi). Biomassa mikdori va turlari soni jihatidan ikki pallali mollyuskalar, ninaterililar, köptuklilar va ğovak tanlilar ança boy. Arktikadan bu oblastga kitsimonlilarning ayrim turlari, bu oblastdan Arktikaga çistiksimon quşlarning ayrim turlari ötib turadi. Moyevka baliqçisi, UzoqŞarq navagasi har ikkala oblastda ham keng tarkalgan. Oblastning jan. qismida Tinç okeani tropik mintaqasi uçun xos bölgan turlar uçraydi. B. P. o. dagi köpgina hududlarning sohil böyida qadimdan baliqlar va b. dengiz hayvonlari, Uzoq Şarq seldi, losossimonlar, kambalalar, quloqli tyulenlar, kitlar va kalanlarning bir neça turi ovlab kelingan. Bu hol ilgari bu yerlarda keng tarqalgan turlar sonining qisqarib ketişiga olib keldi. Hozir B.P. o. da kamayib borayotgan hayvonlarni saqlab qoliş va köpaytiriş maqsadida xalqaro va regional çoratadbirlar işlab çiqildi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    БОРЕОПАЦИФИК ОБЛАСТЬ — дунё океанининг зоогеография области, Тинч океанининг шим. қисми ва океан денгизлари шим. да Беринг бўғозидан бошлаб жан. га тахм. 40° шим. кенгликкача бўлган қисмини эгаллаган. Ҳарорат Арктикага нисбатан анча юқори, йил давомида кенг миқёсда ўзгариб туради. Қишда сув акваториясининг анча қисмида сузиб юрувчи музлар ҳосил бўлади. Ёзда сув юзаси б-н сув туби ҳарорати анча катта фарқ қилади. Б.П. о. да сут эмизувчилардан калан, яъни денгиз сувсари, кулранг кит, сельд кити, шим. тишли кити, Тинч океан қисқабош дельфини, Оқ денгиз чўчқаси; қушлардан ҳар хил чистиксимонлар, кичик конюга, балиқчи қушлар (моевка, қорадум балиқчи), кўзойнакли чистик, найбурунлилар (кўк качурка) ва б. учрайди. Деярли барча келтирилган қушлар эндемик ҳисобланади. Баликлардан Тинч океани лососсимонлари: кета, букри балиқ, нерпа, чавича каби эндемик турлар; Тинч океани сельди, иваси сардинаси, камбалаларнинг бир неча тури (оқ қорин, пальтуссимон, ўқёй тишли пальтус ва б.) тарқалган. Б.П. о. да қисқичбақасимонлар орасида эндемик турлари ҳам кўп (мас, Камчатка краби). Биомасса микдори ва турлари сони жиҳатидан икки паллали моллюскалар, нинатерилилар, кўптуклилар ва ғовак танлилар анча бой. Арктикадан бу областга китсимонлиларнинг айрим турлари, бу областдан Арктикага чистиксимон қушларнинг айрим турлари ўтиб туради. Моевка балиқчиси, УзоқШарқ навагаси ҳар иккала областда ҳам кенг таркалган. Областнинг жан. қисмида Тинч океани тропик минтақаси учун хос бўлган турлар учрайди. Б. П. о. даги кўпгина ҳудудларнинг соҳил бўйида қадимдан балиқлар ва б. денгиз ҳайвонлари, Узоқ Шарқ сельди, лососсимонлар, камбалалар, қулоқли тюленлар, китлар ва каланларнинг бир неча тури овлаб келинган. Бу ҳол илгари бу ерларда кенг тарқалган турлар сонининг қисқариб кетишига олиб келди. Ҳозир Б.П. о. да камайиб бораётган ҳайвонларни сақлаб қолиш ва кўпайтириш мақсадида халқаро ва регионал чоратадбирлар ишлаб чиқилди.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.