Böri
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 860–861-b. — ziyouz.com
Böri — özbek xalq oğzaki ijodida totemik obraz. Qad. manbalardan yetib kelgan rivoyatlarda B. turk uruği avlodining davomçisi sifatida ta'riflanadi. «Ona böri» nomli afsonada tasvirlanişiça, qad. turklar göyo duşman tomonidan qirilgan turk uruği orasida tirik qolgan ön yoşli öğil bola va ona B.dan tarqalgan. «Böri», «Böri qiz», «Çöloqböri» kabi ertaklarda talqin etilgan totemik B. obrazi insonning xaloskori, uning himoyaçisi sifatida tasvirlanadi. Keyinçalik totemik e'tiqodlarga işonçning yöqolişi tufayli ertaklarda («Böri bilan tulki», «Oç böri», «Köy bilan böri», «Böri bilan ot» va b.) paydo bölgan. B. yovuzlik, qonxörlik, zulm va zörlik, bosqinçilik timsoliga aylandi. Jahon, xususan uzbek badiiy ijodida B. goh ijobiy, goh salbiy obraz sifatida namoyon böladi, ramziy ma'no kasb etadi. Pölkan şoirning «Yoldor böri» dostoni, M. Avezovning «Kök yol», Çingiz Aytmatovning «Qiyomat» romanlarida^B. ijobiy ma'noda tavsiflanadi. BURI — osmonning Jan. yarim şarida Mezon, Aqrab, Burçak çiziği, Sirkul, Sentavr va Gidra yulduz turkumlari oralarida joylaşgan yulduzlar turkumi. Eng yoruğ yulduzi 2,3 körinma yulduz kattaligida. Özbekistonda yoz paytlarida köriş mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БЎРИ — ўзбек халқ оғзаки ижодида тотемик образ. Қад. манбалардан етиб келган ривоятларда Б. турк уруғи авлодининг давомчиси сифатида таърифланади. «Она бўри» номли афсонада тасвирланишича, қад. турклар гўё душман томонидан қирилган турк уруғи орасида тирик қолган ўн ёшли ўғил бола ва она Б.дан тарқалган. «Бўри», «Бўри қиз», «Чўлоқбўри» каби эртакларда талқин этилган тотемик Б. образи инсоннинг халоскори, унинг ҳимоячиси сифатида тасвирланади. Кейинчалик тотемик эътиқодларга ишончнинг йўқолиши туфайли эртакларда («Бўри билан тулки», «Оч бўри», «Кўй билан бўри», «Бўри билан от» ва б.) пайдо бўлган. Б. ёвузлик, қонхўрлик, зулм ва зўрлик, босқинчилик тимсолига айланди. Жаҳон, хусусан узбек бадиий ижодида Б. гоҳ ижобий, гоҳ салбий образ сифатида намоён бўлади, рамзий маъно касб этади. Пўлкан шоирнинг «Ёлдор бўри» достони, М. Авезовнинг «Кўк ёл», Чингиз Айтматовнинг «Қиёмат» романларида^Б. ижобий маънода тавсифланади. БУРИ — осмоннинг Жан. ярим шарида Мезон, Ақраб, Бурчак чизиғи, Циркуль, Центавр ва Гидра юлдуз туркумлари ораларида жойлашган юлдузлар туркуми. Энг ёруғ юлдузи 2,3 кўринма юлдуз катталигида. Ўзбекистонда ёз пайтларида кўриш мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.