Boris Leonidoviç Pasternak

Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 110–111-b. — ziyouz.com

Pasternak Boris Leonidoviç [1890.29.1(10.2), Moskva - 1960.30.5, Moskva viloyati Peredelkino qişloği] — rus şoiri. San'atkor oilasida tuğilgan. Bolalik va yoşlik yillarida tasviriy san'at va musiqa kompozitsiyasi b-n qiziqqan. 1909 y. musiqaçilik kasbidan voz keçib, Moskva un-tining tarix-falsafa f-tiga öqişga kirgan. 1912 y. Germa-niyaga borib, Mar-burg un-tida bir semestr öqigan. Ammo köp ötmay, faylasuflik istiqbolidan ham voz keçib, şe'riyat b-n şuğullana boşlagan. «Bulutlar orasidagi egizak» (1914) nomli birinçi şe'riy töplami naşr etilgan. 1917 y. töntarişi arafasida u futuristlar b-n aloqa örnatib, ular ta'siriga beriladi. Biroq boşqa futuristlardan farqdi ölaroq, P. ötmiş va «eski» madaniyatdan yuz ögirmay, 19-a. rus (M.Yu. Lermontov, F.I.Tyutçev) va nemis (R.M.Rilke) falsafiy li-rikasi an'analarini davom ettiradi. «Hayot mening hamşiram» (1917) şe'rida P. şe'riyatining muhim xususiyatlaridan biri — tabiat olami, hayot b-n uzviylik ilk bor közga taşlanadi. 20-y.lardan boşlab P. şe'riyatida li-rikadan epos sari intiliş tamoyili seziladi va u «Töqqiz yuz beşinçi yil», «Leytenant Şmidt» dostonlarida lirik tafakkurdan epik tafakkurga öta boşlaydi. P. uruş va inqiloblar davridagi inson taqdiriga ba-ğişlangan «Samoviy yöllar» (1924— 33) nasriy kitobi hamda «Sikorskiy» şe'riy romanida voqeiy syujetga qarşi ölaroq tabiat olami va muhabbat b-n boğliq syujetni örtaga taşlaydi. P. bu asarlarida inqilob oldida turgan yuksak maqsadni tan olgani holda maqsadga erişişning inqilobiy zulm va zöravonlik yölini keskin inkor etadi. 30-y.larning örtalarida — 40-y.larda yaratgan asarlarida («San'atkor», 1936; «Barvaqt yurgan poyezdlar», 1931) P. obrazlar tizimini soddalaştirib, rus klassiklariga xos «ravşan uslub»ga öta boşlagan.

P. qariyb butun ijodi davomida nasriy asarlar yaratişga ham katta e'tibor bergan. U uruşdan keyingi yillarda «Doktor Jivago» (1957, Milan) romanini yozib, unda şaxsiy hayot b-n ijtimoiy borliq örtasida arosatda qolgan Sergey Sikorskiyga qondoş rus ziyolisining obrazini yaratgan. U uşbu romanda sovet davri yozuvçilari orasida birinçi bölib inqilob ğoyasini rad etgan va jamiyatni ijtimoiy jihatdan qayta quriş mumkinligiga şubha bildirgan. Mazkur asar P.ning totalitar tuzum tomonidan tazyiq ostiga olinişiga sabab bölgan. P. 50—60-y.larda «Yayragan çoğingda» (1956—59) şe'rlar turkumi, «Odamlar va holatlar» (1957), «Kör sohib-jamol» (1969 y. naşr etilgan) drama-tik dostonlarini yozgan. Şekspir, Gyote, Şelli, Verlen, Petyofi va b. şoirlarning asarlarini rus tiliga tarjima qilgan. Nobel mukofoti la-ureati (1958).

As: Stixotvoreniya i poemi, M.—L., 1965;

Vozduşniye puti. Proza raznix let, M., 1982.

Naim Karimov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ПАСТЕРНАК Борис Леонидович [1890.29.1(10.2), Москва - 1960.30.5, Москва вилояти Переделкино қишлоғи] — рус шоири. Санъаткор оиласида туғилган. Болалик ва ёшлик йилларида тасвирий санъат ва мусиқа композицияси б-н қизиққан. 1909 й. мусиқачилик касбидан воз кечиб, Москва ун-тининг тарих-фалсафа ф-тига ўқишга кирган. 1912 й. Герма-нияга бориб, Мар-бург ун-тида бир семестр ўқиган. Ammo кўп ўтмай, файласуфлик истиқболидан ҳам воз кечиб, шеърият б-н шуғуллана бошлаган. «Булутлар орасидаги эгизак» (1914) номли биринчи шеърий тўплами нашр этилган. 1917 й. тўнтариши арафасида у футуристлар б-н алоқа ўрнатиб, улар таъсирига берилади. Бироқ бошқа футуристлардан фарқди ўлароқ, П. ўтмиш ва «эски» маданиятдан юз ўгирмай, 19-а. рус (М.Ю. Лермонтов, Ф.И.Тютчев) ва немис (Р.М.Рильке) фалсафий ли-рикаси анъаналарини давом эттиради. «Ҳаёт менинг ҳамширам» (1917) шеърида П. шеъриятининг муҳим хусусиятларидан бири — табиат олами, ҳаёт б-н узвийлик илк бор кўзга ташланади. 20-й.лардан бошлаб П. шеъриятида ли-рикадан эпос сари интилиш тамойили сезилади ва у «Тўққиз юз бешинчи йил», «Лейтенант Шмидт» достонларида лирик тафаккурдан эпик тафаккурга ўта бошлайди. П. уруш ва инқилоблар давридаги инсон тақдирига ба-ғишланган «Самовий йўллар» (1924— 33) насрий китоби ҳамда «Сикорский» шеърий романида воқеий сюжетга қарши ўлароқ табиат олами ва муҳаббат б-н боғлиқ сюжетни ўртага ташлайди. П. бу асарларида инқилоб олдида турган юксак мақсадни тан олгани ҳолда мақсадга эришишнинг инқилобий зулм ва зўравонлик йўлини кескин инкор этади. 30-й.ларнинг ўрталарида — 40-й.ларда яратган асарларида («Санъаткор», 1936; «Барвақт юрган поездлар», 1931) П. образлар тизимини соддалаштириб, рус классикларига хос «равшан услуб»га ўта бошлаган.

П. қарийб бутун ижоди давомида насрий асарлар яратишга ҳам катта эътибор берган. У урушдан кейинги йилларда «Доктор Живаго» (1957, Милан) романини ёзиб, унда шахсий ҳаёт б-н ижтимоий борлиқ ўртасида аросатда қолган Сергей Сикорскийга қондош рус зиёлисининг образини яратган. У ушбу романда совет даври ёзувчилари орасида биринчи бўлиб инқилоб ғоясини рад этган ва жамиятни ижтимоий жиҳатдан қайта қуриш мумкинлигига шубҳа билдирган. Мазкур асар П.нинг тоталитар тузум томонидан тазйиқ остига олинишига сабаб бўлган. П. 50—60-й.ларда «Яйраган чоғингда» (1956—59) шеърлар туркуми, «Одамлар ва ҳолатлар» (1957), «Кўр соҳиб-жамол» (1969 й. нашр этилган) драма-тик достонларини ёзган. Шекспир, Гёте, Шелли, Верлен, Петёфи ва б. шоирларнинг асарларини рус тилига таржима қилган. Нобель мукофоти ла-уреати (1958).

Ас: Стихотворения и поэмы, М.—Л., 1965;

Воздушные пути. Проза разных лет, М., 1982.

Наим Каримов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.