Boriy
Manba: ÖzME, Qöşimça (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 20–21-b. — ziyouz.com
Matn sifati past bölişi mumkin. Bu maqola PDF'dagi buzuq belgilar bilan olingan (işonç 85%): ayrim söz va raqamlar xato bölişi mumkin — iqtibos keltirişdan oldin asl matn bilan solişting.
Boriy (lot. Vopşp). VN — Mendeleyev davriy sistemasining VII guru-higa mansub sun'iy radioaktiv kim-yoviy elsment. Tartib raqami 107. Bar-qaror nuklidlari yöq, massa soni 261 va 262 ga teng bölgan 2 ta izotopi ma'lum. Eng uzoq mavjud böluvçi nuk-lidi -62V[T =
|/2 1 1,8 mk sek, boşqa ma'lumotlarga köra (I— 2)-10' sek]. Oksidlaniş darajasi +3 dan +7 gaça; baholangan ma'lumotlarga köra VN^' ionining radiusi 0,083 nm. Oğirlik miqdorida olinmagan, uning xossalari örganilmagan. Kimyoviy xossalariga köra B. Ke (reniy)ning analogi bölişi kerak (nazariy hisoblar). VN°/ Vp5+ ning standart elektron potensiali — 0,1V (hisoblab topilgan). B. izotoplari B1 (vismut) izotoplarini 54Sg (xrom) ionlari bilan siklotronda nurlantiriş (bombardirovka qiliş) yöli bilan sintez qilinadi. B.ni oliş borasidagi ilk tajribalar 1976 y.da SSSRda Yu.S.Oganesyan rahbarligida ötkazilgan. 262VN va 26|VN ning yadroviy xossalari töğrisidagi birinçi işonçli ma'lumotlar tegişliça 1981 va 1989 y.larda Germaniyada olingan. 1997 y.da IYUPAK elementni boriy (N.Bor şarafiga) deb tasdikdadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БОРИЙ (лот. Вопшп). ВН — Менделеев даврий системасининг VII гуру-ҳига мансуб сунъий радиоактив ким-ёвий элсмент. Тартиб рақами 107. Бар-қарор нуклидлари йўқ, масса сони 261 ва 262 га тенг бўлган 2 та изотопи маълум. Энг узоқ мавжуд бўлувчи нук-лиди -62ВЬ[Т =
|/2 1 1,8 мк сек, бошқа маълумотларга кўра (I— 2)-10’ сек]. Оксидланиш даражаси +3 дан +7 гача; баҳоланган маълумотларга кўра ВН^’ ионининг радиуси 0,083 нм. Оғирлик миқдорида олинмаган, унинг хоссалари ўрганилмаган. Кимёвий хоссаларига кўра Б. Ке (рений)нинг аналоги бўлиши керак (назарий ҳисоблар). ВН°/ Вп5+ нинг стандарт электрон потенциали — 0,1В (ҳисоблаб топилган). Б. изотоплари В1 (висмут) изотопларини 54Сг (хром) ионлари билан циклотронда нурлантириш (бомбардировка қилиш) йўли билан синтез қилинади. Б.ни олиш борасидаги илк тажрибалар 1976 й.да СССРда Ю.Ц.Оганесян раҳбарлигида ўтказилган. 262ВН ва 26|ВН нинг ядровий хоссалари тўғрисидаги биринчи ишончли маълумотлар тегишлича 1981 ва 1989 й.ларда Германияда олинган. 1997 й.да ИЮПАК элементни борий (Н.Бор шарафига) деб тасдикдади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.