Böronquşlar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 863–864-b. — ziyouz.com
Böronquşlar (Puffi nus) nay burunlilar turkumi uruği. Suvda yaşaşga yaxşi moslaşgan dengiz kuşlari. Panjalari orasida suzgiç pardalari bor. Tumşuği uzun va uçi ilmoqqa öxşaş qayrilgan, taşqi burun teşigi maxsus nay uçida joylaşgan, pati qalin. Qanotining tirsak suyagi uzun. Nari b-n modasining rangi bir xil. Qora dengizda şimol böronkuşi (R. puffi nus), Tinç okean sohillarida ingiçka tumşuqli böronquş (R. tenuirostris) va böz böronquş (P. griscus) uçraydi. Özbekistonda yaşamaydi. B. parvoz qilişda suv tölqinlari ustida hosil böladigan havo quyunlaridan foydalanadi. Hayoti suv b-n boğliq. B. yaxşi uçadi va suzadi, lekin unça şönğiy olmaydi. Şuning uçun baliq va har xil dengiz umurtqasiz hayvonlarini suv betidan tutib yeydi. Quruqlikka faqat urçiş vaqtida çiqadi. B. monogam quş. Tuxum qöyiş uçun maxsus uya yasamaydi; bir dona tuxumni oçiq yerga yoki toşlar orasiga qöyadi. Tuxumdan çiqqan jöjani jiğildonida hosil böladigan bötqa b-n boqadi, jöjalar uçirma bölişidan bir neça kun oldin otaona quşlar dengizga uçib ketadi. B.ning göşti va tuxumi iste'mol qilinadi, patidan ham foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БЎРОНҚУШЛАР (Puffi nus) най бурунлилар туркуми уруғи. Сувда яшашга яхши мослашган денгиз кушлари. Панжалари орасида сузгич пардалари бор. Тумшуғи узун ва учи илмоққа ўхшаш қайрилган, ташқи бурун тешиги махсус най учида жойлашган, пати қалин. Қанотининг тирсак суяги узун. Нари б-н модасининг ранги бир хил. Қора денгизда шимол бўронкуши (Р. puffi nus), Тинч океан соҳилларида ингичка тумшуқли бўронқуш (Р. tenuirostris) ва бўз бўронқуш (P. griscus) учрайди. Ўзбекистонда яшамайди. Б. парвоз қилишда сув тўлқинлари устида ҳосил бўладиган ҳаво қуюнларидан фойдаланади. Ҳаёти сув б-н боғлиқ. Б. яхши учади ва сузади, лекин унча шўнғий олмайди. Шунинг учун балиқ ва ҳар хил денгиз умуртқасиз ҳайвонларини сув бетидан тутиб ейди. Қуруқликка фақат урчиш вақтида чиқади. Б. моногам қуш. Тухум қўйиш учун махсус уя ясамайди; бир дона тухумни очиқ ерга ёки тошлар орасига қўяди. Тухумдан чиққан жўжани жиғилдонида ҳосил бўладиган бўтқа б-н боқади, жўжалар учирма бўлишидан бир неча кун олдин отаона қушлар денгизга учиб кетади. Б.нинг гўшти ва тухуми истеъмол қилинади, патидан ҳам фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.