Börtma nematodalar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 864–865-b. — ziyouz.com
Börtma nematodalar (Meloidogyne) — ösimliklarda parazitlik qiluvçi nematodalar oilasi. Erkagi ipsimon, uz. 1,2—1,9 mm, urğoçisi noksimon, uz. 0,8—1 mm. Turli ösimliklarning yer ostki qismida parazitlik qilib, şiş (börtma) paydo qiladi. Poliz (qovun, qovoq, tarvuz), sabzavot (kartoşka, bodring, pomidor, sabzi), texnika ekinlari (kanop, ayrim joylarda ğöza)ni ayniqsa kuçli zararlaydi. Urğoçi nematodalar maxsus tuxum xaltasi (ooteka)ga yil davomida bir neça yuztadan 2000 gaça tuxum qöyadi. Tuxumdan liçinkalar tuproqqa çiqib, yoş ildizlarga kirib oladi. B. n. ta'sirida ösimlikning nematodalar b-n zararlangan joyida diametri 4 mm dan bir neça sm (ba'zan 25—30 sm) gaça bölgan börtmalar paydo böladi. Zararlangan ösimliklarning ösişi va rivojlanişi sekinlaşadi, issiq yoz paytlari sölinqirab turadi yoki butunlay qurib qoladi. B.n.ning Yer yuzida 60 dan ortiq turi, şu jumladan Özbekistonda 5 turi (janub, yavan, araxis, ğöza, şimol B. n.) ekinlarga ziyon keltiradi. Kuraş çoralari: tuproqni haydab oftob taftida quritiş, B. n.ga çidamli ekin navlarini ekiş, almaşlab ekiş, tuproqni oftob taftida quritiş, issiqxonalarda tuproqni buğlaş.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БЎРТМА НЕМАТОДАЛАР (Меloidogyne) — ўсимликларда паразитлик қилувчи нематодалар оиласи. Эркаги ипсимон, уз. 1,2—1,9 мм, урғочиси ноксимон, уз. 0,8—1 мм. Турли ўсимликларнинг ер остки қисмида паразитлик қилиб, шиш (бўртма) пайдо қилади. Полиз (қовун, қовоқ, тарвуз), сабзавот (картошка, бодринг, помидор, сабзи), техника экинлари (каноп, айрим жойларда ғўза)ни айниқса кучли зарарлайди. Урғочи нематодалар махсус тухум халтаси (оотека)га йил давомида бир неча юзтадан 2000 гача тухум қўяди. Тухумдан личинкалар тупроққа чиқиб, ёш илдизларга кириб олади. Б. н. таъсирида ўсимликнинг нематодалар б-н зарарланган жойида диаметри 4 мм дан бир неча см (баъзан 25—30 см) гача бўлган бўртмалар пайдо бўлади. Зарарланган ўсимликларнинг ўсиши ва ривожланиши секинлашади, иссиқ ёз пайтлари сўлинқираб туради ёки бутунлай қуриб қолади. Б.н.нинг Ер юзида 60 дан ортиқ тури, шу жумладан Ўзбекистонда 5 тури (жануб, яван, арахис, ғўза, шимол Б. н.) экинларга зиён келтиради. Кураш чоралари: тупроқни ҳайдаб офтоб тафтида қуритиш, Б. н.га чидамли экин навларини экиш, алмашлаб экиш, тупроқни офтоб тафтида қуритиш, иссиқхоналарда тупроқни буғлаш.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.