Borvodorodlar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 535-b. — ziyouz.com
Matn sifati past bölişi mumkin. Bu maqola PDF'dagi buzuq belgilar bilan olingan (işonç 85%): ayrim söz va raqamlar xato bölişi mumkin — iqtibos keltirişdan oldin asl matn bilan solişting.
Borvodorodlar BORVODORODLAR, bor gidridlari, boranlar — bornit vodorod b-n hosil qilgan birikmalari; rangsiz, qölansa hidli va juda zaharli moddalar. Molekulasida 2 dan 20 gaça bor atomi bölgan B. ma'lum. Xusrav II Parviz saroyida ud çalayotgan Borbad (Firdavsiy «Şohnoma»siga işlangan miniatyura, 1664 y.)
Eng oddiysi — BH3 erkin holda mavjud emas. B. elektrontanqis birikmalardir, ya'ni hamma atomlarni quş elektronli oddiy boğlar b-n biriktiriş uçun yetarli elektronlari yuq. Quyi B. — diboran B2H6 b-n tetraboran B4H|0 — gaz, pentaboran B5H, b-n geksaboran B5H]0 — suyuqlik, yuqori B. — dekaboran V|0N|4 va b. — qattiq moddalardir. 700° dan yuqori trada B. bor b-n vodorodga ajraladi. B. yonganda boşqa birikmalarga nisbatan köproq issikuşk beradi, şuning uçun istiqbolli raketa yoqilğisi sifatida diqqatga sazovor. Diboran oddiy bor oliş va metallarga qoplaş uçun işlatiladi. Ba'zi B. dan issiqqa çidamli polimerlar oliş mumkin. B. ning metalli hosilalari borgidridlar deb ataladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БОРВОДОРОДЛАР, бор гидридлари, боранлар — борнит водород б-н ҳосил қилган бирикмалари; рангсиз, қўланса ҳидли ва жуда заҳарли моддалар. Молекуласида 2 дан 20 гача бор атоми бўлган Б. маълум. Хусрав II Парвиз саройида уд чалаётган Борбад (Фирдавсий «Шоҳнома»сига ишланган миниатюра, 1664 й.)
Энг оддийси — ВН3 эркин ҳолда мавжуд эмас. Б. электронтанқис бирикмалардир, яъни ҳамма атомларни қуш электронли оддий боғлар б-н бириктириш учун етарли электронлари йуқ. Қуйи Б. — диборан В2Н6 б-н тетраборан В4Н|0 — газ, пентаборан В5Н, б-н гексаборан В5Н]0 — суюқлик, юқори Б. — декаборан В|0Н|4 ва б. — қаттиқ моддалардир. 700° дан юқори трада Б. бор б-н водородга ажралади. Б. ёнганда бошқа бирикмаларга нисбатан кўпроқ иссикушк беради, шунинг учун истиқболли ракета ёқилғиси сифатида диққатга сазовор. Диборан оддий бор олиш ва металларга қоплаш учун ишлатилади. Баъзи Б. дан иссиққа чидамли полимерлар олиш мумкин. Б. нинг металли ҳосилалари боргидридлар деб аталади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.