Boş miya

Boş miya — odam va umurtqali hayvonlar markaziy nerv sistemasiniit oliy qismi; kalla suyagi böşliğida joylaşgan; u umurtqa poğonasi kanalidagi orqa miya b-n markaziy nerv sistemasini taşkil etadi. B.m. uzunnoq miya, miya köprigi, örta miya, miyaça, miya oyokçalari va katta yarim şarlardan iborat.Uzunçoq miya orqamiya b-n miya köprigi oraliğida joylaşgan, uning içki qismi nerv tolalaridan, taşqi (rombsimon) yuzasi V— XII juft boş miya nervlarittt özaklaridan tuzilgan. Miyaça B.m.ning ensa qismi ostida joylaşgan. Miya köprigi asosan nerv tolalari hamda kranial nervlar hujayralari töplamidan iborat bölib, oldindan miya oyoqçalariga, orqadan uzunçoq miyaga tutaşgan. Kubrik tarkibidagi kulrang özakka B.m.dan harakatçan nervlar, orqadan uzunçoq miya orqali sezuvçi nervlar keladi va köprik orqali miyaça özaklariga borib muvozanatni saqlaşda qatnaşadi. Miya. oyoqçalari 4 tepalik va ularning yelkalari hamda miya suv yölidan tuzilgan. Miya oyoqçalari asosan nerv tolalaridan iborat bölib, B.m.ga köprik va miyaça orqali qöşiladi. Oyoqçalardagi bir juft qizil özaklar va suv yöli devoridagi III juft közni xarakatlantiruvçi nervlarning özaklari, qoramtir tuzilmalar muskullar tonusini saqlab, normal yurişni boşqaradi; 4 tepalikning ustki bir jufti közga tuşgan nurni qabul qilib, boşni öşa tomonga buradi, köz qoraçiğining kengayişi yoki torayişini ta'minlaydi; pastki ikkita dömboq esa quloqni tovuşga moslaş, boşni öşa tomonga burişni boşqaradi. Miya suv yöli III qorinçani IV qorinça b-n quşadi. B.m. yarim şarlarining yopqiç — plaşç qismi kulrang moddadan iborat, ostida esa oq modda (nerv tolalari) va qorinçalar bor. B.m. yarim şarlari bir-biri b-n qadoqsimon tana yordamida birlaşgan 2 yarim şardan taşkil topgan. Har bir yarim şar peşona, tepa, ensa va çakka qismlarga bölinadi. Yarim şarlar pöstloği kulrang moddadan, pöstloq osti esa oq moddadan tuzilgan. Pöstloq ustida egat va puştalar böladi. Pöstloqning özi 14—15 mlrd.ga yaqin muayyan tartibda joylaşgan har xil hujayralar (neyroilar)dan iborat. Neyronlar bir-biri va organizmning turli qismlari b-n dendritlar, kötariluvçi va tuşuvçi neyritlar yordamida juda murakkab ravişda boğlanadi. Yarim şarlar oliy nerv faoliyati a'zosi, unda fiqolaş va emotsional jarayonlar sodir böladi. B.m. organizmni taşqi muhitning özgaruvçan şaroitiga moslab turadi. Odam B.m.sining oğirligi örtaça 1360—1500 g, ba'zan bu körsatkiç kam yoki ortiq bölişi mumkin. Odamlarning aqli B.m.ning oğir yoki yengil bölişiga aloqador emas. B.m. qattiq miya pardasi, örgimçak törisimon va yumşoq (tomirli) parda b-n qoplangan. B.m. pardalari orqa miya pardalarining davomi hisoblanadi. B.m. kattik pardasining taşqi sathi kalla suyaklarining suyak ust pardasi bölib, orqa miyaning qattiq pardasidan şu b-n farq qiladi. Örgimçak törisimon parda miya yumşoq pardasining taşqi sathi bölib, tomirlari bölmaydi. U yöllar va çuqurliklar orqali miya sathiga ötadi. Yumşoq miya pardasining içki sathida tomirlar bölib, ular B.m.ning hamma egatlariga kiradi. Yumşoq pardaning bir qismi miya orinçalariga kirib, uning miya suyuqligi çiqaruvçi tomirli çigalini hosil qilişda qatnaşadi. Yumşoq pardaning taşqi va içki sathlaridagi böşliq miya suyuqligi b-n tölib turadi. B.m. organizmdagi hamma a'zolarning kelişib işlaşini ta'minlaydi.