Boşqariladigan ballistik raketa

Boşqariladigan ballistik raketa B O Ş Q A R I L A D I G A N BALLISTIK RAKETA — raketa dvigateli va avtomatik boşqariş tizimi b-n ta'minlangan uçuvçi apparat. Apparat raketaning jangovar qismi (kallagi)ni nişon turgan joyga yetkazib beradi. Jangovar qismining uçiş trayektoriyasi (yönalişi) boşqariladi. B.b.r. 3 xil: taktik, operativtaktik va strategik xillarga bölinadi. Taktik B.b.r.lar bir neça ön km ga otiladi. Undan umumqöşin qismlari va qöşilmalari jangovar vazifalarini bajarişda foydalaniladi. Operativtaktik B.b.r. bir neça yuz km ga otiladi. Bu xil raketalardan yirik qöşilmalar (mas, korpus, armiya) jangovar harakatlarida foydalaniladi. Strategik B.b.r. ikki: örtaça uzoqlikka otiladigan va qit'alararo turlarga bölinadi. Raketa dvigateli tipiga köra, B.b.r.larning qattiq yoqilği, suyuq yonilgi, yadro energiyasi b-n işlaydigan xillari böladi. B.b.r.lar yer yuzasi, yer ostiga qurilgan inşoot, kema, suv osti kemasidan uçirilişi mumkin. Şunga kura, B.b.r.lar «yerer», «yerkema», «kemayer», «kemakema» sinfidagi raketalarga bölinadi. B.b.r. tikka uçiriladi. B.b.r. tegişli balandlikka kötarilgaç, boşqaruvçi asboblar yordamida gorizontal harakatga ötkaziladi. Dvigatel töxtagandan keyin raketa öz inersiyasi b-n artilleriya snaryadi kabi uçadi. Uçirilgan raketa 2 xil usulda — avtonom (mustaqil) va aralaş tizimda boşqarilişi mumkin. Avtonom tizim inersiyaga asoslangan bölib, radioaloqa işlamay qolgandagina raketaning uçişini boşqaradi. Biroq bunda nişonga yetib boriş aniqligi kamayadi. Uçiş dasturi raketaning boşkariş tizimidagi asbobga oldindan örnatib qöyiladi. Raketa uçişiga doyr buyruq yerdagi boşqariş punktidan raketaning radio orqali boşqariş tizimiga yuboriladi. Radio orqali boşkariş tizimi raketa dvigateli töxtagunça işlaydi. Bu tizimdan foydalanilganda raketaning nişonga yetib boriş aniql.iM ortadi. B.b.r.ning jangovar qismida yadro yoki termoyadro quroli, bakteriologik qurol, kimyoviy va yondiruvçi moddalar bölişi mumkin. B.b.rlar bir yoki köp bosqiçli böladi. Har qaysi bosqiçda dvigatel va boşkariş asboblari böladi. Birinçi (pastki) bosqiç boşqa bosqiçlarga Karaganda oğirroq qilinadi. Birinçi bosqiç raketani yerdan kötaradi, tezligini oşiradi, havoning ziç qatlamlaridan ötkazib beradi; yoqilgi tugagaç, birinçi bosqiç ajralib qoladi. Qolgan bosqiçlar dvigatellari birinketin işga tuşib, raketaning tezligini oşirib boradi. Ikki bosqiçli B.b.r.ning tezligi sekundiga 7 km dan, uç boskdçliniki esa ikkinçi kosmik tezlik (sekundiga 11,2 km)dan oşiqroq böladi.