Boşqaruv tartibiga qarşi jinoyatlar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 593–594-b. — ziyouz.com
Boşqaruv tartibiga qarşi jinoyatlar — Özbekistonda maxsus boşqaruv tartibqoidalariga rioya qilmaslik, davlat muassasalari yoki jamoat birlaşmalarining meyoriy iş faoliyatini buzişda yoxud hokimiyat vakillarining meyoriy faoliyat tartibiga tajovuz qilişda ifodalangan ğayriqonuniy harakatlar. Odil sudlovga qarşi, xöjalik faoliyati va jamoat xavfsizligi sohasidagi jinoyatlar ham ma'lum darajada boşqaruv tartibiga tajovuz qiladi. B.t.q.j.ni şartli ravişda subyektiga qarab, 2 guruhga böliş mumkin: 1) mansabdor şaxslar tomonidan sodir qilinadigan jinoyatlar (ÖzR JK, 205—210moddalar); 2) mansabdor bölmagan har qanday şaxslar tomonidan sodir qilinadigan jinoyatlar (ÖzR JK, 211 — 229moddalar).
Faqat 18 yoşga tölgan mansabdor şaxsgina 1guruhga kiruvçi jinoyatlarning subyekti böla oladi va uni ayblaş uçun bu jinoyatlar faqat hokimiyat yoki mansab vakolati b-n boğliq holda sodir qilingan bölişi şart. Mansabdor bölmagan şaxslar bunday jinoyatlarning bajaruvçisi böla olmaydi, ammo ularda iştirokçi sifatida qatnaşişi mumkin. Maye, pora oliş bir guruh şaxslar tomonidan sodir etilgan bölsa (210modda, 2qism, «g» bandi), ularni ayblaş uçun guruh a'zolarining barçasi mansabdor şaxs bölişi, mansab vakolati yuzasidan pora beruvçining manfaatlari uçun muayyan harakatlarni bajara olişi, jinoyatlar mansabdor şaxslarning faqat hokimiyat yoki mansab vakolati b-n boğliq holda sodir qilingan bölişi şart.
Mansabdor şaxsning öz hokimiyat yoki mansab vakolatini suiiste'mol qilişi, hokimiyat yoki mansab vakolati doirasidan çetga çiqişi, mansabga sovuqqonlik b-n qaraşi, öz xizmat vazifasi yuzasidan bajarişi şart yoki mumkin bölgan harakatlarni qasddan bajarmasligi, ğarazgöylik yoki boşqa manfaatlarni közlab, rasmiy hujjatlarga bila turib, soxta ma'lumotlar va yozuvlar kiritişi, hujjatlarni qalbakilaştirişi yoki bila turib, soxta hujjatlar tuzişi va taqdim etişi, öz xizmat mavqeidan foydalangan holda pora oliş i kabi harakatlari ham boşqaruv tartibiga putur yetkazadi. Mansabdor şaxsni mazkur jinoyatlarda ayblaş uçun uning qilmişlari tufayli fuqarolarning huquklari yoki qonun b-n qöriklanadigan manfaatlariga yoxud davlat yoki jamoat manfaatlariga jiddiy yoki köp mikdorda zarar yetkazilişi asos böla oladi (ÖzR JK, 205—210moddalar). Pora olişberişda vositaçilik qiliş, xizmatçini pora evaziga oğdiriş, tovlamaçilik b-n haq berişni talab etiş, davlat ramzlariga hurmatsizlik qiliş, faoliyati taqyqlangan jamoat birlaşmalari tuziş, yiğilişlar, mitinglar, köça yurişlari yoki namoyişlar ötkaziş tartibini buziş, taqiqlangan iş taşlaşga rahbarlik qiliş yoki favqulodda holat şaroitida korxona, muassasa yoxud taşkilotlar işiga tösqinlik qiliş va b. ham (ÖzR JK, 211—229moddalar) belgilangan boşqaruv tartibini amalga oşirişga zarar yetkazadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БОШҚАРУВ ТАРТИБИГА ҚАРШИ ЖИНОЯТЛАР — Ўзбекистонда махсус бошқарув тартибқоидаларига риоя қилмаслик, давлат муассасалари ёки жамоат бирлашмаларининг меъёрий иш фаолиятини бузишда ёхуд ҳокимият вакилларининг меъёрий фаолият тартибига тажовуз қилишда ифодаланган ғайриқонуний ҳаракатлар. Одил судловга қарши, хўжалик фаолияти ва жамоат хавфсизлиги соҳасидаги жиноятлар ҳам маълум даражада бошқарув тартибига тажовуз қилади. Б.т.қ.ж.ни шартли равишда субъектига қараб, 2 гуруҳга бўлиш мумкин: 1) мансабдор шахслар томонидан содир қилинадиган жиноятлар (ЎзР ЖК, 205—210моддалар); 2) мансабдор бўлмаган ҳар қандай шахслар томонидан содир қилинадиган жиноятлар (ЎзР ЖК, 211 — 229моддалар).
Фақат 18 ёшга тўлган мансабдор шахсгина 1гуруҳга кирувчи жиноятларнинг субъекти бўла олади ва уни айблаш учун бу жиноятлар фақат ҳокимият ёки мансаб ваколати б-н боғлиқ ҳолда содир қилинган бўлиши шарт. Мансабдор бўлмаган шахслар бундай жиноятларнинг бажарувчиси бўла олмайди, аммо уларда иштирокчи сифатида қатнашиши мумкин. Мае, пора олиш бир гуруҳ шахслар томонидан содир этилган бўлса (210модда, 2қисм, «г» банди), уларни айблаш учун гуруҳ аъзоларининг барчаси мансабдор шахс бўлиши, мансаб ваколати юзасидан пора берувчининг манфаатлари учун муайян ҳаракатларни бажара олиши, жиноятлар мансабдор шахсларнинг фақат ҳокимият ёки мансаб ваколати б-н боғлиқ ҳолда содир қилинган бўлиши шарт.
Мансабдор шахснинг ўз ҳокимият ёки мансаб ваколатини суиистеъмол қилиши, ҳокимият ёки мансаб ваколати доирасидан четга чиқиши, мансабга совуққонлик б-н қараши, ўз хизмат вазифаси юзасидан бажариши шарт ёки мумкин бўлган ҳаракатларни қасддан бажармаслиги, ғаразгўйлик ёки бошқа манфаатларни кўзлаб, расмий ҳужжатларга била туриб, сохта маълумотлар ва ёзувлар киритиши, ҳужжатларни қалбакилаштириши ёки била туриб, сохта ҳужжатлар тузиши ва тақдим этиши, ўз хизмат мавқеидан фойдаланган ҳолда пора олиш и каби ҳаракатлари ҳам бошқарув тартибига путур етказади. Мансабдор шахсни мазкур жиноятларда айблаш учун унинг қилмишлари туфайли фуқароларнинг ҳуқуклари ёки қонун б-н қўрикланадиган манфаатларига ёхуд давлат ёки жамоат манфаатларига жиддий ёки кўп микдорда зарар етказилиши асос бўла олади (ЎзР ЖК, 205—210моддалар). Пора олишберишда воситачилик қилиш, хизматчини пора эвазига оғдириш, товламачилик б-н ҳақ беришни талаб этиш, давлат рамзларига ҳурматсизлик қилиш, фаолияти тақйқланган жамоат бирлашмалари тузиш, йиғилишлар, митинглар, кўча юришлари ёки намойишлар ўтказиш тартибини бузиш, тақиқланган иш ташлашга раҳбарлик қилиш ёки фавқулодда ҳолат шароитида корхона, муассаса ёхуд ташкилотлар ишига тўсқинлик қилиш ва б. ҳам (ЎзР ЖК, 211—229моддалар) белгиланган бошқарув тартибини амалга оширишга зарар етказади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.