Bosma maşina
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 551-b. — ziyouz.com
Bosma maşina — kitob, gazeta, jurnal, broşyura, etiketka, plakat va b. matbaa mahsulotlari çop etiladigan maşina. Matbaa jihozlaridan asosiysi hisoblanadi. Dastlabki B. m. (bosma stanok)ni nemis ixtiroçisi I. Guttenberg 1441—45 y.larda ixtiro qilgan.
B. m.ning asosiy uzellari: böyoqni qolipdan qoğozga ötkazuvçi bosiş apparati; qolipga böyoq surkaş apparati, qoğozni bosiş apparatiga uzatuvçi va nusxalarni maşinadan çiqaruvçi qoğoz ötkaziş mexanizmi; bosilgan mahsulotlarni qabul qiladigan va ularga işlov beradigan qöşimça qurilma; maşinani boşqariş yuritmasi va tizimi.
Bosiş usuliga köra, bosmaxona B.m.si yuqori bosma, tekis bosma va çukur bosma xillarga bölinadi. Bosiş qolipi va unga qoğoz (yoki boşqa material)ni siqib turuvçi sirtning turiga köra, tigelli, tekis va rotatsion B. m.lar böladi (rasm). Tigelli B. m.da nusxalar ikki sirt — bosma qolip va qoğozni qolipga siqib turuvçi tigelning özaro ta'siri natijasida olinadi. Unda blanklar, muqovalar, bezaklar bosiladi. Tekis B.m.da bosma qolip bir tekislikda yotadi, qoğozni şu qolipga silindr siqadi. U bezak va köp böyoqli bosmalar uçun möljallangan. Rotatsion B. m.da qolip va unga qoğozni siqadigan sirt silindr şaklida böladi; ular bir xil tezlikda aylanadi. Bunday maşinada gazeta, jurnal, kitob, blanklar, bilet va b. mahsulotlar bosiladi. B. m. qoğoz turiga qarab ham xillarga bölinadi: varaqlarga bosadigan va qoğoz örami (rulon) dan uzluksiz uzatib turiladigan qoğozga bosadigan (rotatsion) maşinalar. B. m. qoğozdan taşqari temir, karton, oyna, plastmassa, töqimaçilik materiallari va b.ga bosadigan xillarga ham bölinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БОСМА МАШИНА — китоб, газета, журнал, брошюра, этикетка, плакат ва б. матбаа маҳсулотлари чоп этиладиган машина. Матбаа жиҳозларидан асосийси ҳисобланади. Дастлабки Б. м. (босма станок)ни немис ихтирочиси И. Гуттенберг 1441—45 й.ларда ихтиро қилган.
Б. м.нинг асосий узеллари: бўёқни қолипдан қоғозга ўтказувчи босиш аппарати; қолипга бўёқ суркаш аппарати, қоғозни босиш аппаратига узатувчи ва нусхаларни машинадан чиқарувчи қоғоз ўтказиш механизми; босилган маҳсулотларни қабул қиладиган ва уларга ишлов берадиган қўшимча қурилма; машинани бошқариш юритмаси ва тизими.
Босиш усулига кўра, босмахона Б.м.си юқори босма, текис босма ва чукур босма хилларга бўлинади. Босиш қолипи ва унга қоғоз (ёки бошқа материал)ни сиқиб турувчи сиртнинг турига кўра, тигелли, текис ва ротацион Б. м.лар бўлади (расм). Тигелли Б. м.да нусхалар икки сирт — босма қолип ва қоғозни қолипга сиқиб турувчи тигелнинг ўзаро таъсири натижасида олинади. Унда бланклар, муқовалар, безаклар босилади. Текис Б.м.да босма қолип бир текисликда ётади, қоғозни шу қолипга цилиндр сиқади. У безак ва кўп бўёқли босмалар учун мўлжалланган. Ротацион Б. м.да қолип ва унга қоғозни сиқадиган сирт цилиндр шаклида бўлади; улар бир хил тезликда айланади. Бундай машинада газета, журнал, китоб, бланклар, билет ва б. маҳсулотлар босилади. Б. м. қоғоз турига қараб ҳам хилларга бўлинади: варақларга босадиган ва қоғоз ўрами (рулон) дан узлуксиз узатиб туриладиган қоғозга босадиган (ротацион) машиналар. Б. м. қоғоздан ташқари темир, картон, ойна, пластмасса, тўқимачилик материаллари ва б.га босадиган хилларга ҳам бўлинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.