Bosmaçilik
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 553-b. — ziyouz.com
Bosmaçilik — Turkistonda sovet hokimiyati va bosqinçi qizil armiyaga qarşi olib borilgan qurolli harakatga şöro hukumati davrida berilgan rasmiy nom. «Bosmaçi» sözi aslida turkiy «bosmoq» (hujum qilmoq) fe'lidan yasalgan. Xalq örtasida «bosmaçi» deb harbiy birlikka aloqasi bölmagan jinoyatçi unsurlar, öğri va bezorilar tuşunilgan. Şuningdek birovlarning yurtini bosib olgan bosqinçilarni ham «bosmaçilar» deyiş mantiqan töğri keladi. 1918 y.ning boşidan 1919 y. örtalarigaça bölgan arxiv hujjatlarida «bosmaçi» sözi uçramasdan, uning örniga «qaroqçi», «bosqinçi» iboralari qöllanilgan. 1919 y.ning örtalaridan boşlab avval vaqtli matbuotda, söngra rasmiy hujjatlarda «bosmaçi» va «bosmaçilik» iboralari keng işlatilgan. Bu iboralar milliy ozodlik harakatining mohiyatini soxtalaştiriş, ajdodlarimizning sovet rejimi va bolşeviklar hukmronligi hamda qizil armiyaning bosqinçilik siyosatiga qarşi olib borgan krili kuraşlarini niqoblaş uçun buyuk davlat şovinistlari tomonidan öylab topilgan hamda «banditlik», «qaroqçilik» degan sözlar b-n asossiz ravişda bir qatorga qöiilgan (yana q. Istitslolçilik harakati).
1979—89 y.larda SSSRning Afğonistondagi intervensiyasiga qarşi afğon xalqining olib borgan ozodlik kuraşi qatnaşçilarini ham dastlab sovet matbuoti «bosmaçilar» deb nomladi. Keyinçalik öz vatanining mustaqilligi uçun kuraşgan afğon mujohidlari «duşmanlar» deb ataldi.
Qahramon Rajabov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БОСМАЧИЛИК — Туркистонда совет ҳокимияти ва босқинчи қизил армияга қарши олиб борилган қуролли ҳаракатга шўро ҳукумати даврида берилган расмий ном. «Босмачи» сўзи аслида туркий «босмоқ» (ҳужум қилмоқ) феълидан ясалган. Халқ ўртасида «босмачи» деб ҳарбий бирликка алоқаси бўлмаган жиноятчи унсурлар, ўғри ва безорилар тушунилган. Шунингдек бировларнинг юртини босиб олган босқинчиларни ҳам «босмачилар» дейиш мантиқан тўғри келади. 1918 й.нинг бошидан 1919 й. ўрталаригача бўлган архив ҳужжатларида «босмачи» сўзи учрамасдан, унинг ўрнига «қароқчи», «босқинчи» иборалари қўлланилган. 1919 й.нинг ўрталаридан бошлаб аввал вақтли матбуотда, сўнгра расмий ҳужжатларда «босмачи» ва «босмачилик» иборалари кенг ишлатилган. Бу иборалар миллий озодлик ҳаракатининг моҳиятини сохталаштириш, аждодларимизнинг совет режими ва большевиклар ҳукмронлиги ҳамда қизил армиянинг босқинчилик сиёсатига қарши олиб борган крили курашларини ниқоблаш учун буюк давлат шовинистлари томонидан ўйлаб топилган ҳамда «бандитлик», «қароқчилик» деган сўзлар б-н асоссиз равишда бир қаторга қўиилган (яна қ. Истицлолчилик ҳаракати).
1979—89 й.ларда СССРнинг Афғонистондаги интервенциясига қарши афғон халқининг олиб борган озодлик кураши қатнашчиларини ҳам дастлаб совет матбуоти «босмачилар» деб номлади. Кейинчалик ўз ватанининг мустақиллиги учун курашган афғон мужоҳидлари «душманлар» деб аталди.
Қаҳрамон Ражабов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.