Bosmillar

Bosmillar BOSMILLAR, basmillar (xitoy manbalarida böma, bila, xe la — ola, çavkar ot degani) — töqqiz öğuz qabilalaridan biri. Xitoy manbalarida dastlab Suy xoqonligi (581—618) davrida tilga olinadi. B. Beşbaaiq ş.ning jan.dan to Baykalgaça bölgan hududda yaşaşgan. Xitoy manbalarida B. atamasi ularning otlari çavkar bölganligidan olingan deyiladi. B. asosan çorvaçilik, ovçilik va qisman dehqonçilik b-n şuğullangan. 7-a.da B.ning 5 ta katta uruğdan iborat kabila ittifoqi taşkil topib, uning 30 ming saralangan qöşini, 300 ming oti bölgan. 8-a.dan uyğur va B. boşçiligidagi töqqiz öğuzlar Kök turk xoqonligiga qarşi qudratli kuçga aylangan. B. yetakçi bölgan uyğur va qarluq qabilalari birlaşmasi Kök turk xoqoni Özmiş (740—742) ni öldirib Bosmil xoqonligi (742—744) ni tuzişgan. B. boşliği Elteris qoğon unvoni b-n taxtga ötiradi. Xoqonlikning şarqiy qismini uyğurlar egallab, ular söl yobğu, ğarbiy qismiga qarluqlar joylaşib ular öng yobğu deb nomlangan. Xitoy B. xoqonligi b-n yaxşi qöşniçilik munosabatlari örnatişga intilgan. Uyğurlar sönggi turk xoqoni Bölmiş (Baymi, 742— 745)ni öldirib, söngra qarluklar b-n birga sobiq ittifoqçilari B.ga hujum qilişgan, Elteris xoqon öldirilgan. Natijada B. xoqonligi tugatilib, B. tarqab ketganlar. Oltoy b-n Tangritoğ (Tyanşan) oraliğida yaşaydigan B. keyinçalik Uygur xoqonligi tugatilgaç, Idiqut xonligini taşkil topişida iştirok etgan. 11—12-a.larda B. Qoraxoniylar davlati hududidagi boşqa turkiy qabilalar b-n aralaşib

Ad.: Mahmud Koşğariy , Devonu luğotit turk, 1j., T., 1960; Malyavkin A. G., Tanskiye xroniki o gosudarstvax Sentralnoy Azii, Novosibirsk, 1989.