Bospor devorlari
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 556-b. — ziyouz.com
Bospor devorlari — mil. av. 51-a.larda Qora dengizning şim. böylarida qurilgan Tiritaka, Akkos (Uzunlar) va Asandra nomli mudofaa devorlari.
Tiritaka devori — Kerçga eng yaqin devor bölib, Azov dengizi jan. dagi Oltin Qörğon (Zolotoy Kurgan) va undan Tiritakagaça borgan. Devorning ğarb tomoni böylab xandaq qazilgan. Bal. 3,5 m gaça bölgan xarobasi saqlangan. Xandaqning çuq. 3,5 m. Devor eni va xandaqning kengligi 34 m. Devor ostiga toş terib işlangan, devor böylab köp sonli burjlar qurilgan.
Akkos (Uzunlar) devori jan.dan şim. ga tomon yönalişda Uzunlar kölidan Azov dengiziga qadar davom etgan. Bu devorning uz. 35—36 km, kengligi 28 m. Qoldiğining bal. 6 m. Poydevori toş terib işlangan. Xarobasi böylab yarim doyra şaklidagi burjlar qoldiği saqlangan. Tiritaka devori va Akkos devori Bosporga yunonlar kelmasdan oldin kimmeriylar tomonidan bino qilingan. Bospor podşoligi öz hududini mudofaa qiliş uçun ulardan foydalangan. Bospor podşoligi taşkil topgaç (mil. av. 480 y.), Tiritaka devori yangidan tiklangan. Feodosiya b-n uruş boşlanmasdan oldin birinçi spartokidlar davrida bosporliklar Akkos devorini mustahkamlab undan foydalangan.
Asandra devori Bospor hokimi Asandra hukmronligi davri (mil. av. 47—17 y.lar)da bino etilgan. Devor böylab dumaloq burjlar qurilgan va xandaq qazilgan. Asandra devori Feodosiya — Arabat çiziğida qurilgan va Perekop böyida bunyodga keltirilgan, degan fiqolar bor. Yunon tarixçisi Strabon keltirgan ma'lumotga köra, Asandra Meotidada Xersones böyini 360 stadiy uzunlikdagi devor b-n tösib olgan va har stadiy (1 stadiy — 185— 192 m ga teng) masofada öntadan burj bino qildirgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БОСПОР ДЕВОРЛАРИ — мил. ав. 51-а.ларда Қора денгизнинг шим. бўйларида қурилган Тиритака, Аккос (Узунлар) ва Асандра номли мудофаа деворлари.
Тиритака девори — Керчга энг яқин девор бўлиб, Азов денгизи жан. даги Олтин Қўрғон (Золотой Курган) ва ундан Тиритакагача борган. Деворнинг ғарб томони бўйлаб хандақ қазилган. Бал. 3,5 м гача бўлган харобаси сақланган. Хандақнинг чуқ. 3,5 м. Девор эни ва хандақнинг кенглиги 34 м. Девор остига тош териб ишланган, девор бўйлаб кўп сонли буржлар қурилган.
Аккос (Узунлар) девори жан.дан шим. га томон йўналишда Узунлар кўлидан Азов денгизига қадар давом этган. Бу деворнинг уз. 35—36 км, кенглиги 28 м. Қолдиғининг бал. 6 м. Пойдевори тош териб ишланган. Харобаси бўйлаб ярим дойра шаклидаги буржлар қолдиғи сақланган. Тиритака девори ва Аккос девори Боспорга юнонлар келмасдан олдин киммерийлар томонидан бино қилинган. Боспор подшолиги ўз ҳудудини мудофаа қилиш учун улардан фойдаланган. Боспор подшолиги ташкил топгач (мил. ав. 480 й.), Тиритака девори янгидан тикланган. Феодосия б-н уруш бошланмасдан олдин биринчи спартокидлар даврида боспорликлар Аккос деворини мустаҳкамлаб ундан фойдаланган.
Асандра девори Боспор ҳокими Асандра ҳукмронлиги даври (мил. ав. 47—17 й.лар)да бино этилган. Девор бўйлаб думалоқ буржлар қурилган ва хандақ қазилган. Асандра девори Феодосия — Арабат чизиғида қурилган ва Перекоп бўйида бунёдга келтирилган, деган фиқолар бор. Юнон тарихчиси Страбон келтирган маълумотга кўра, Асандра Меотидада Херсонес бўйини 360 стадий узунликдаги девор б-н тўсиб олган ва ҳар стадий (1 стадий — 185— 192 м га тенг) масофада ўнтадан бурж бино қилдирган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.