Bosqon
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 558-b. — ziyouz.com
Bosqon BOSQON, bozğon — 1) katta zalvar bolğa. Qad. işlab çiqariş qurollaridan biri. Pölatdan yasaladi, oğirligi 4—6 kg, yoğoç dastasining uz. 1 m ça böladi. Qizigan pölat yoki temirni sandonda B. b-n urib yalpoqlanadi. Ayrim joylarda, çunonçi Samarqanda temirçilarning dami ham B. deyiladi; 2) yuqoridan tuşadigan zarb kuçi hisobiga metall xom aşyoga bosim b-n işlov beradigan maşina. Qöl kuçi b-n işlatiladigan dastlabki B.— riçagli B. 13— 14-a. larda ma'lum bölgan. 16-a. boşlarida çarxpalakdan harakatlanadigan B. paydo böldi, 18-a.da çarxpalaklar örnini buğ kuçidan, keyinçalik havo kuçidan foydalanib işlaydigan B. egalladi. 20-a. boşlaridan elektr yuritmali B.lar, 40-y.larda portlama B.lar, 50-y. larda gaz B.lari yaratiladi. Vazifasiga köra, bolğalaş va ştamplaş B. lariga; harakatlantiriş vositasiga köra, buğhavo, pnevmatik (havo), mexanik, gidravlik (suyuqlik), portlama, gaz elektrmagnitli B. larga bölinadi. Işlaş usuliga köra, oddiy (tuşuvçi) va qöş harakatli (tuşuvçi qismlari qöşimça tezlaştirilgan) B.lar buladi.
B.ning asosiy qismlari: porşen, ştok va baba (muxra); şabot (zalvor asos), stanina, yuritma va boşqariş mexanizmlari. B. temirçilikştamplaş i. ç.ining asosiy maşinalaridan biri hisoblanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БОСҚОН, бозғон — 1) катта залвар болға. Қад. ишлаб чиқариш қуролларидан бири. Пўлатдан ясалади, оғирлиги 4—6 кг, ёғоч дастасининг уз. 1 м ча бўлади. Қизиган пўлат ёки темирни сандонда Б. б-н уриб ялпоқланади. Айрим жойларда, чунончи Самарқанда темирчиларнинг дами ҳам Б. дейилади; 2) юқоридан тушадиган зарб кучи ҳисобига металл хом ашёга босим б-н ишлов берадиган машина. Қўл кучи б-н ишлатиладиган дастлабки Б.— ричагли Б. 13— 14-а. ларда маълум бўлган. 16-а. бошларида чархпалакдан ҳаракатланадиган Б. пайдо бўлди, 18-а.да чархпалаклар ўрнини буғ кучидан, кейинчалик ҳаво кучидан фойдаланиб ишлайдиган Б. эгаллади. 20-а. бошларидан электр юритмали Б.лар, 40-й.ларда портлама Б.лар, 50-й. ларда газ Б.лари яратилади. Вазифасига кўра, болғалаш ва штамплаш Б. ларига; ҳаракатлантириш воситасига кўра, буғҳаво, пневматик (ҳаво), механик, гидравлик (суюқлик), портлама, газ электрмагнитли Б. ларга бўлинади. Ишлаш усулига кўра, оддий (тушувчи) ва қўш ҳаракатли (тушувчи қисмлари қўшимча тезлаштирилган) Б.лар булади.
Б.нинг асосий қисмлари: поршень, шток ва баба (мухра); шабот (залвор асос), станина, юритма ва бошқариш механизмлари. Б. темирчиликштамплаш и. ч.ининг асосий машиналаридан бири ҳисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.