Botallo yöli
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 559-b. — ziyouz.com
Matn sifati past bölişi mumkin. Bu maqola PDF'dagi buzuq belgilar bilan olingan (işonç 85%): ayrim söz va raqamlar xato bölişi mumkin — iqtibos keltirişdan oldin asl matn bilan solişting.
Botallo yöli (16-a. italyan vraçi L. Botallo nomidan) (ductus Botallo), arterial yöl — quruqlikda yaşovçi umurtqalilar embrionida öpka arteriyasini orqa aortasi b-n boğlaydigan 6arterial yoyning yuqori bulimi. Yurakning öng qorinçasi (yoki bir butun qorinçaning öng bölagi) dan kelgan qonning kupi hali takomil etmagan kiçik qon aylaniş doirasidan ötmay, B. y. orqali aortaga boradi. Köpçilik hayvonlar tuğilganidan keyin bu yöl berkilib, boylamga aylanib ketadi.
Odamlarda B. y. homilaning öpka arteriyasini aorta b-n boğlaydi. Ona krrnidagi embrion taraqqiyoti davrida bolaning ösişi uçun zarur bölgan oziq moddalar, kislorod ona qoni orqali homilaga boradi. Onadan keladigan >d kislorodli qonning bir qismi yurakt ning öng bölmasiga quyilib, köp qis| mi ovalsimon teşik orqali çap bölmaI çaga, qolgan qismi öng qorinçaga, undan öpka arteriyasiga ötadi. Lekin homilada öpka hali işlamasligi tufayli öpka arteriyasidagi qon yurakning embrion rivojlanişida paydo bölgan arteriya yöli orqali aortaga quyilib tanaga tarqaladi. Bola tuğilişi b-n mustaqil qon aylaniş boşlanib, kislorod almaşişi öpka orqali bajariladi, natijada arteriya yöli puçayib, biriktiruvçi töqimali boylamga aylanadi. Ba'zan B. y. berkilmay qolib, qon aylanişi keskin buziladi (q. Yurak porogi), bunday hollarda albatta jarroxlik usuli qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БОТАЛЛО ЙЎЛИ (16-а. итальян врачи Л. Боталло номидан) (ductus Botallo), артериал йўл — қуруқликда яшовчи умуртқалилар эмбрионида ўпка артериясини орқа аортаси б-н боғлайдиган 6артериал ёйнинг юқори булими. Юракнинг ўнг қоринчаси (ёки бир бутун қоринчанинг ўнг бўлаги) дан келган қоннинг купи ҳали такомил этмаган кичик қон айланиш доирасидан ўтмай, Б. й. орқали аортага боради. Кўпчилик ҳайвонлар туғилганидан кейин бу йўл беркилиб, бойламга айланиб кетади.
Одамларда Б. й. ҳомиланинг ўпка артериясини аорта б-н боғлайди. Она кррнидаги эмбрион тараққиёти даврида боланинг ўсиши учун зарур бўлган озиқ моддалар, кислород она қони орқали ҳомилага боради. Онадан келадиган >д кислородли қоннинг бир қисми юракt нинг ўнг бўлмасига қуйилиб, кўп қис| ми овалсимон тешик орқали чап бўлмаI чага, қолган қисми ўнг қоринчага, ундан ўпка артериясига ўтади. Лекин ҳомилада ўпка ҳали ишламаслиги туфайли ўпка артериясидаги қон юракнинг эмбрион ривожланишида пайдо бўлган артерия йўли орқали аортага қуйилиб танага тарқалади. Бола туғилиши б-н мустақил қон айланиш бошланиб, кислород алмашиши ўпка орқали бажарилади, натижада артерия йўли пучайиб, бириктирувчи тўқимали бойламга айланади. Баъзан Б. й. беркилмай қолиб, қон айланиши кескин бузилади (қ. Юрак пороги), бундай ҳолларда албатта жаррохлик усули қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.