Botqoqi-ötloqi tuproq

Botqoqi-ötloqi tuproq — Özbekistonning sur tuproq mintaqasi va sahro zonasida tarqalgan tuproq. Sirdaryo, Amudaryo, Zarafşon, Çirçiq, Surxon va b. dare vodiylarida hamda Sux, Isfara, Margilonsoy, Aravonsoy, Oqböra kabi soy va kiçik daryolarning qayirlaridagi pastqam joylarda, ya'ni yer osti suvi yuza joylaşgan qismida uçraydi. Bu pastqamliklar odatda mexanik tarkibi jihatdan ança ogir yotqiziqlardan iborat. Ularda botqoqi va Utloqi tuproqlarning belgilari mujassamlaşgani uçun bu tuproqlarga botqoq tuproqlardan ötloqi tuproqlarga ötuvçi bosqiç deb qaraladi, ikki tuproq tipi örtasi esa yupqa qatlamça hisoblanadi. B.ö. t.ning yuqori qavatida ötloqi tuproqqa xos çim qatlami mavjud. Bu qatlamda gleyli qatlam paydo böliş jarayoni ham keçadi. Bu esa botqoq tuproqning belgisidir. Şu ikki xil jarayonning vujudga kelişida yer osti suvi asosiy rol öynaydi. Maye, yer osti suvi yuza joylaşgan davrda botqoqi tuproq hosil böliş jarayoni, uning sathi pasaygan vaqtda ötloqi tuproq hosil buliş jarayoni keçadi. B.ö. t. morfologik belgilari jihatidan qatqatligi, yuqori qatlami yaxşi çimlanganligi va çimliçirindili qatlami hamda uning ostida uçraydigan gleyli qavatning mavjudligi b-n ajraladi. Bu tuproq daryo qayirlarida tarqalgan boşqa tuproklarga nisbatan çirindiga boy. Mac, çirindi Çirçiq daryosi buyida tarqalgan B.u. t.ning yuqorigi 10 sm li qatlamida 5,5% ga yaqin bölgani holda, keyingi 10—20 sm qatlamida, 1,1% va 35—45 sm li qatlamida 0,5% ni taşkil qiladi. Jj.u.t.larning soz ötloqi tuproklardan farki ham ana şunda. B.ö.t. respublikadagi ekin ekilayotgan tuproklar içida eng donador va çirindiga boy, serunum hisoblanadi.