Botqoqi tuproqlar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 574-b. — ziyouz.com
Botqoqi tuproqlar — öta nam şaroitda hosil böladigan tuproqlar; bunday tuproqda namsevar ösimliklar rivojlanadi. B.t.da torf gorizonti, çirimagan va çala çirigan holdagi organik moddalar juda köp, ösimlik oziq moddalarida esa kul moddalari kam böladi. Şuningdek B.t. köllar, sekin oqadigan daryolarning har xil suvötlar, qamiş, qiyoqlar bosişi jarayonida ham rivojlanadi. B.t.ni tasniflaşda ulardagi torf hosil böliş jarayoni hamda şörlaniş darajasi hisobga olinadi. B.t. torfbotqrqli, allyuvial, soz, allyuvialloyqabotqoqli tuproqlarga, ular esa öz navbatida şörlanmagan va şörlangan turlarga bölinadi. Quritiş hamda boşqa agromeliorativ tadbiriy çoralar qöllagandan söng bunday tuproqlarga q.x. ekinlarini ekiş mumkin. Asosan Şim. yarim şarda — Rossiya, Kanada, AQŞ, şuningdek Braziliya, Argentina, Indoneziyada tarqalgan. Örta Osiyoda yerlarni quritiş melioratsiyasi tadbirlari va suvdan töğri foydalanişni izga soliş tufayli B.t. maydoni juda kamaygan. Özbekistonda B. t.ni faqat Markaziy Farğona, Çirçiq daryosi vohasi va Amudaryoning quyi oqimida uçratiş mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БОТҚОҚИ ТУПРОҚЛАР — ўта нам шароитда ҳосил бўладиган тупроқлар; бундай тупроқда намсевар ўсимликлар ривожланади. Б.т.да торф горизонти, чиримаган ва чала чириган ҳолдаги органик моддалар жуда кўп, ўсимлик озиқ моддаларида эса кул моддалари кам бўлади. Шунингдек Б.т. кўллар, секин оқадиган дарёларнинг ҳар хил сувўтлар, қамиш, қиёқлар босиши жараёнида ҳам ривожланади. Б.т.ни таснифлашда улардаги торф ҳосил бўлиш жараёни ҳамда шўрланиш даражаси ҳисобга олинади. Б.т. торфботқрқли, аллювиал, соз, аллювиаллойқаботқоқли тупроқларга, улар эса ўз навбатида шўрланмаган ва шўрланган турларга бўлинади. Қуритиш ҳамда бошқа агромелиоратив тадбирий чоралар қўллагандан сўнг бундай тупроқларга қ.х. экинларини экиш мумкин. Асосан Шим. ярим шарда — Россия, Канада, АҚШ, шунингдек Бразилия, Аргентина, Индонезияда тарқалган. Ўрта Осиёда ерларни қуритиш мелиорацияси тадбирлари ва сувдан тўғри фойдаланишни изга солиш туфайли Б.т. майдони жуда камайган. Ўзбекистонда Б. т.ни фақат Марказий Фарғона, Чирчиқ дарёси воҳаси ва Амударёнинг қуйи оқимида учратиш мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.