Botqoqlaniş

Botqoqlaniş BOTQOQLANIŞ, tuproq botqoqlanişi — tuproqning yer usti yoki grunt suvlari b-n ortiqça namlanişi natijasida paydo böladigan jarayon. Bunda tuproqda anaerob şaroit vujudga keladi, gleylaniş belgilari röy beradi, yarim çirigan ösimlik qrldiklari yiğilib boradi, suvhavo rejimi özgaradi. Asosan, atm. yoğinlari buğlanişdan ustun bölgan zonalarda tarqalgan. Arid zonada B. sof holda kam uçraydi; aksariyat tuproq şörlanişi b-n birga yuz beradi, natijada ekinlar yaxşi rivojlanmaydi va nobud böladi. B. tabiiy va sun'iy sabablarga köra yuz beradi. Tabiiy sabablar: grunt suvlarining oqib ketişini qiyinlaştiradigan relyef xususiyatlari va geologikgidrogeologik şaroitlar (mas, Farğona, SurxonŞerobod vodiylaridagi quyi terrasalar, tekis hudud va botiqdardagi daryolarning qayir terrasalari); toşqinlar natijasida yerlarni suv bosişi; suvning daryo va qöllardan sizişi va ş.k.; insonning xöjalik faoliyati b-n boğliq bölgan sun'iy sabablar — grunt suvlarining oqib ketişi tabiiy qiyin bölgan yerlarni drenajlar qurmasdan suğoriş; sugoriş va şör yuvişda meyordan ortiqça suv beriş; kanal va suv omborlaridan siziladigan suvlar hisobiga yerlarni muntazam zax bosişi, yer usti suvi okimlarining tartibga solinmaganligi; suğoriş va kollektordrenaj tarmoqlarining qoniqarsiz holati va b. Örta Osiyoning suğoriladigan zonal arid a yerlarning katta qismi (deyarli 35—50%) da u yoki bu darajada B. xavfi mavjud. Yerlarni B.dan saqlaş maqsadida kollektordrenaj tarmoği quriladi. B.ga qarşi kuraşiş uçun agrotexnik, meliorativ va ekspluatatsion kompleks çoratadbirlar ötkaziladi, ya'ni daraxtzorlar barpo etiladi, köp yillik ötlar b-n almaşlab ekiş joriy qilinadi; suğoriladigan maydonlar toşqin va muz tikinlari davrlarida suv bosişdan sakdanadi, şör yerlarni yuviş texnologiyasiga rioya qilinadi; drenaj va suv taşlaş tarmoqlarining optimal ziçligi ta'minlanadi.