Botqoqlik

Botqoqlik — yerning doimo yoki uzoq vakt nam, zax bölib yotadigan joyi. B.da torf qalin (0,2—0,3 m) böladi, ösimliklarning ildizlari torf ostidagi gruntga yetib bormaydi. Torf qatlami yupqa bölsa, botqoqlaşgan yerlar deb ataladi. B. xalq xöjaligida katta ahamiyatga ega. B. quritilgandan söng torf asosan öğit, yoqilği va mol tagiga töşama sifatida işlatiladi, undan kimyoviy mahsulotlar olinadi, qurilişda foydalaniladigan plitalar işlab çikariladi. B. köpinça örmoni kesilib yoki kuyib ketgan joylarda va ögloqlarni uzoq muddat suv bosişi, şuningdek sayoz suv havzalarini ut qoplaşi natijasida hosil böladi. Ösimliklar tarkibi va ösimliklarning oziklaniş tartibiga köra B.lar 3 xil böladi: pastqam B., döng B. va oraliq B. Pastqam B. uçun evtrof ösimliklar xarakterli. Ular mineral tuzlarga boy grunt suvlari köp bölgan daryo qayirlarida, vodiylarda, eski köllar örnida va suvayirğiçlarning pastqam joylarida uçraydi. Bunday B.larda asosan, qiyoq, qamiş, rövak, qirqböğimlar; daraxtlardan olxa (qandağoç) va qayin ösadi. Pastqam B.da suv kalamuşlari, dala siçqonlari, qunduz, balçiqçi, botqoqtovuği, ördak, ğoz yaşaydi, qobon, qamişzor muşugi, qizil ğoz, saqoquşlar uçraydi. Döng B. uçun oligotrof ösimliklar xarakterli bölib, ular suvayirğiçlarda yoki daryolarning baland terrasalarida uçraydi va yoğindan taşqari mineral tuzlari kam grunt suvlaridan töyinadi. Ösimliklari kam. Döng B.lar örmonli va örmonsiz böladi. Oraliq B. oraliq holatni egallaydi va yoğindan hamda örtaça minerallaşgan grunt suvlaridan tuyinadi. Oraliq B. uçun mezotrof ösimliklar xos. Qayin, qarağay, bardidoşlar, sfagn yösinlari ösadi. B.larning köp qismi Şim. yarim şarda bölib, qariyb 350 mln. ga.

Turkiston ölkasida B.lar yirik daryolar (Amudaryo, Sirdaryo, Çu va Ili daryolari) vodiysida, yoyilmalarning tevarakatroflarida va pastqam joylarda uçraydi. Torf qatlami juda yupqa yoki butunlay yöq, ösimliklardan qöğa va qamiş ösadi. Şarqiy Pomirda, Oqsuv, Muzqöl daryolari vodiylarida, Zörköl, Qoraköl va b. köllar atrofida ham B. köp.