Böxça yasar qönğizlar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 869-b. — ziyouz.com
Böxça yasar qönğizlar (Scarabaeus) — plastinkamöylovli qönğizlar uruği. Uz. 20—40 mm, tanasi keng va qora, oldingi oyoqlari panjasi va boş qalqoni tişli. Örta dengiz havzasi, Jan. Yevropa, Ğarbiy va Markaziy Osiyoda tarqalgan. Qönğizlar va qurtlari göng b-n oziklanadi. Buning uçun qönğiz göngdan şar (böxça) yasab oladi, uni tuproqqa kömib nok şakliga keltiradi. Şarning ingiçka uçiga tuxum qöyadi. Tuxumdan çiqqan qurti göng b-n oziqlanib voyaga yetadi. B. ya. q. orasida avliyo skarabiy (S. sacer) keng tarqalgan, uz. 21—37 mm. KDD misrliklar bu qönğizning toşga tuşirilgan tasviriga ixlos qilişgan. Qönğizni quyoş xudosiga öxşatişgan, uni göngdan şar yasab dumalatişini Quyoşni samo böylab harakatlanişining çeksizligiga, qönğiz boşidagi tişçalarini quyoşning nur tarqatişiga qiyos qilişgan. B. ya. q. tabiiy sanitarlar hisoblanadi. Markaziy Osiyo daşt va çöllarida yirik B. ya. q. S. transcavcasus, S. acuticollis tarqalgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БЎХЧА ЯСАР ҚЎНҒИЗЛАР (Scarabaeus) — пластинкамўйловли қўнғизлар уруғи. Уз. 20—40 мм, танаси кенг ва қора, олдинги оёқлари панжаси ва бош қалқони тишли. Ўрта денгиз ҳавзаси, Жан. Европа, Ғарбий ва Марказий Осиёда тарқалган. Қўнғизлар ва қуртлари гўнг б-н озикланади. Бунинг учун қўнғиз гўнгдан шар (бўхча) ясаб олади, уни тупроққа кўмиб нок шаклига келтиради. Шарнинг ингичка учига тухум қўяди. Тухумдан чиққан қурти гўнг б-н озиқланиб вояга етади. Б. я. қ. орасида авлиё скарабий (S. sacer) кенг тарқалган, уз. 21—37 мм. КДД мисрликлар бу қўнғизнинг тошга туширилган тасвирига ихлос қилишган. Қўнғизни қуёш худосига ўхшатишган, уни гўнгдан шар ясаб думалатишини Қуёшни само бўйлаб ҳаракатланишининг чексизлигига, қўнғиз бошидаги тишчаларини қуёшнинг нур тарқатишига қиёс қилишган. Б. я. қ. табиий санитарлар ҳисобланади. Марказий Осиё дашт ва чўлларида йирик Б. я. қ. S. transcavcasus, S. acuticollis тарқалган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.