Boygalar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 468-b. — ziyouz.com
Boygalar (Boiga) — ilonlarning bir urugi, suvilonsimonlar oilasiga kiradi. Uz. 2 m ça. Tropik Afrika, Jan. Osiyo, Avstraliya va Polineziyada tarqalgan. 30 ga yaqin turi bor. Özbekistonning jan.da, Tojikiston va Turkmaniston daştlarida uz. 1 m keladigan hind boygasi (V. trigonatum) uçraydi. B.ning tanasi ingiçka, çiroyli, boşi katta, tanasidan ajralib turadi, közlari yirik. B. tungi hayvon bölganligidan köz qoraçiqlari tikka joylaşgan. Aksari daraxt va butaning şoxlarida yaşaydi. B. tişloğiç, uning yuqori jaği orqasida zahar tişlarga öxşaydigan, ya'ni oldingi tomonida ariqçasi bölgan 2—3 katta tişi bor. Çaqişi odam uçun zararsiz. Çaqiş oldidan ular xuddi kapça ilonlar (kobra)ga öxşaş boşi va kökragini yerdan ğoz kötarib, böynini şişirgan holda pişqirib, sekin-asta çayqaladi va oğzini katta oçib, öljaga taşlanadi. B. kaltakesak, mayda umurtqalilar b-n oziqlanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БОЙГАЛАР (Boiga) — илонларнинг бир уруги, сувилонсимонлар оиласига киради. Уз. 2 м ча. Тропик Африка, Жан. Осиё, Австралия ва Полинезияда тарқалган. 30 га яқин тури бор. Ўзбекистоннинг жан.да, Тожикистон ва Туркманистон даштларида уз. 1 м келадиган ҳинд бойгаси (В. trigonatum) учрайди. Б.нинг танаси ингичка, чиройли, боши катта, танасидан ажралиб туради, кўзлари йирик. Б. тунги ҳайвон бўлганлигидан кўз қорачиқлари тикка жойлашган. Аксари дарахт ва бутанинг шохларида яшайди. Б. тишлоғич, унинг юқори жағи орқасида заҳар тишларга ўхшайдиган, яъни олдинги томонида ариқчаси бўлган 2—3 катта тиши бор. Чақиши одам учун зарарсиз. Чақиш олдидан улар худди капча илонлар (кобра)га ўхшаш боши ва кўкрагини ердан ғоз кўтариб, бўйнини шиширган ҳолда пишқириб, секин-аста чайқалади ва оғзини катта очиб, ўлжага ташланади. Б. калтакесак, майда умуртқалилар б-н озиқланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.