Boyondur
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 448-b. — ziyouz.com
Boyondur BOYONDUR, boyundur — qipçoqpar, öğuzlar, şuningdek turkmanlar tarkibiga kirgan turkiy qabila. Öğuzlar tarkibidagi B.larning bir qismi 12-a.da jan. rus daştlariga köçib kelib rus yilnomalarida berendeylar nomi b-n maşhur bölganlar. Ular bijanaklar va torklar ittifoqi tarkibida 12-a. 1-yarmidagi Rusning vassali hisoblanganlar. Torklar ruslar tomonidan tormor keltirilgaç, B.lar ulardan ajrab çiqib, aksariyati rus knyazlari xizmatiga kirgan. B.larning soni tork va bijanaklarning umumiy sonidan ham oşiq bölgan, şu tufayli ular yilnomalarda tez-tez uçraganlar. B.lar siyosiy jihatdan ança faol bölganlar, 12-a. örtalariga kelib bijanaklar, torklar va B. yagona ittifoq — çerniye klobuki (qoraqalpoqpar) ittifoqiga birlaşganlar. Saljuqiylars&n sulton Sanjar davrida öğuz udumlariga qat'iy rioya etilgan: harbiy qöşinning söl qanotiga qömondonlik qiliş B. va bijanak qabilalari vakiliga topşirilgan. Turkmanlarning B. qabilasi Oq qöyunlilar sulolasiga asos solgan. Oq qöyunlilar davlati zamonasida (14-a. oxiri — 16-a. boşlari) Dada Qörqut haqida doston yaratilgan, unda barça öğuzlarning xoni deb Boyondurxon ismi keltirilgan. Abulğoziy Bahodirxoning yozişiça, B.lar Iroqsa ham yaşaganlar.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БОЁНДУР, боюндур — қипчоқпар, ўғузлар, шунингдек туркманлар таркибига кирган туркий қабила. Ўғузлар таркибидаги Б.ларнинг бир қисми 12-а.да жан. рус даштларига кўчиб келиб рус йилномаларида берендейлар номи б-н машҳур бўлганлар. Улар бижанаклар ва торклар иттифоқи таркибида 12-а. 1-ярмидаги Руснинг вассали ҳисобланганлар. Торклар руслар томонидан тормор келтирилгач, Б.лар улардан ажраб чиқиб, аксарияти рус князлари хизматига кирган. Б.ларнинг сони торк ва бижанакларнинг умумий сонидан ҳам ошиқ бўлган, шу туфайли улар йилномаларда тез-тез учраганлар. Б.лар сиёсий жиҳатдан анча фаол бўлганлар, 12-а. ўрталарига келиб бижанаклар, торклар ва Б. ягона иттифоқ — черные клобуки (қорақалпоқпар) иттифоқига бирлашганлар. Салжуқийларц&н султон Санжар даврида ўғуз удумларига қатъий риоя этилган: ҳарбий қўшиннинг сўл қанотига қўмондонлик қилиш Б. ва бижанак қабилалари вакилига топширилган. Туркманларнинг Б. қабиласи Оқ қўюнлилар сулоласига асос солган. Оқ қўюнлилар давлати замонасида (14-а. охири — 16-а. бошлари) Дада Қўрқут ҳақида достон яратилган, унда барча ўғузларнинг хони деб Боёндурхон исми келтирилган. Абулғозий Баҳодирхонинг ёзишича, Б.лар Ироқца ҳам яшаганлар.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.