Böz tumani
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 844–845-b. — ziyouz.com
Böz tumani — Andijon viloyatşagi tuman. 1950 y. 5 apr. da taşkil etilgan. 1962 y. 24 dek.da Şahrixon tumaniga qöşib yuborilgan. 1964 y. 31 dek.da qayta tuzilgan. B. t. şimol, şim.ğarbda viloyatning Uluğnor tumani, şim.da Baliqçi tumani, şarkda Şahrixon tumani, jan.ğarbda Farğona viloyatining Yozyovon tumani, jan.da Oxunboboyev tumani, jan.şarqda Quva tumani b-n çegaradoş. Mayd. 0,20 ming km2. Aholisi 50,0 mingdan ziyod kişi (2000). B. t.da I şaharça (Böz) va 3 kişloq fuqarolari yiğini (Mannop Jalolov, Xovos, Xoldevonbek) bor. Markazi — Böz şaharçasi.
Tabiati. B.t.ning yer yuzasi dengiz sathidan 500 m balandlikdagi tekislikdan iborat. Tuman hududining ğarbiy qismida köçma kum tepalari köp. Tepaliklar orasidagi pastlik joylarda ba'zan botqoqliklar uçraydi. Tuman hududi 3 massivga bölingan: 1) Şarqiy Yozyovon massivi, 2) Katta Farğona kanali massivi, 3) Uluğnor massivi. Iqlimi keskin kontinental. Yanv. ning örtaça t-rasi 0°dan —4°gaça, iyulniki 24°—28°. Yiliga örtaça 200— 300 mm yoğin tuşadi. Vegetatsiya davri 210— 220 kun. Tuman xöjaliklari Katta Farğona kanali, Katta Andijon kanali va Şahrixonsoydan suğoriladi. Yer osti suvlari yuza (ba'zi joylarda 30— 60 sm) bölganidan şör yerlar köp, kattik arziqlar (gançsimon tuproqli yerlar) bor. Özlaştirilmagan yerlarda şörlar yer betiga çiqib yotadi. Ayrim joylarda botqoqliklar vujudga kelgan. Tuproq tarkibi kumloq, yarim qumloq va qumsiz, çirindi miqdori 1,3— 1,7%. Şörlanmagan joylarda 0,04— 0,6% sulfat va xlorid kislota tuzlari, şörlangan yerlarda esa 1—1,2% dan 3% gaça har xil tuzlar bor. Yovvoyi ösimliklardan yantoq, şura, ajriq, kurmak, ğumay, qamiş, yulğun va b. ösadi. Yovvoyi hayvonlardan tulki, har xil ilonlar, suvsar, suv havzalarida baliqlar yaşaydi.
Aholisi, asosan özbeklar, şuningdek rus, tojik, qirğiz, koreys, tatar va b. millat vakillari ham bor. 1 km2 ga 234 kişi töğri keladi. Şaharliklar 12,8 ming, qişloq aholisi 36,0 ming kişi.
Xöjaligi. B. t.da qişloq xöjaligi (paxtaçilik, çorvaçilik, pillaçilik, polizçilik, sabzavotçilik, boğdorçilik) asosiy örin tutadi. MTP, avtokorxona faoliyat körsatmoqda. Eng muhim tarmoği — paxtaçilik. Tumanda 2 sanoat korxonasi: Böz paxta tozalaş z-di va «Zafar» aksiyadorlik jamiyati bor. Q. x.da ekinzorlar mayd. 12670 ga, şu jumladan 7553 ga yerga paxta, 327 ga yerga beda va b. ekiladi. B. t.da 6 şirkat xöjaligi, dehqon xöjaligi uyuşmasi va şirkat uyuşmasi, 77 dehqonfermer xöjaligi, 3 xususiylaştirilgan fermer va b. xöjaliklar bor. Tuman şirkat va şaxsiy xöjaliklarida 11478 qoramol, 11198 qöy va eçki, kariyb 13,6 mingdan ziyod parranda boqiladi.
1999/2000 öquv yilida 25 umumiy ta'lim maktabida 10 mingdan ziyod öquvçi, akademik litseyda 475 dan ortiqöquvçi, ped. va tibbiyot bilim yurtlarida 2043 nafar talaba ta'lim oldi. 40 dan ortiq maktabgaça tarbiya muassasalarida 6 mingdan ziyod bola tarbiyalandi. 34 ommaviy va bolalar kutubxonasi, I klub, muzey, san'at saroyi, musiqa maktabi, 370 örinli kasalxona, kattalar va bolalar poliklinikasi, yuqumli kasalliklar şifoxonasi, 13 feldşerakuşerlik punkti, 6 qişloq vraçlik punkti bölib, ularda 46 vraç, 445 örta ma'lumotli tibbiy xodim işlaydi (2000). 1951 y.dan «Böz haqiqati» tuman gaz. çiqadi (adadi 1550).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БЎЗ ТУМАНИ — Андижон вилоятшаги туман. 1950 й. 5 апр. да ташкил этилган. 1962 й. 24 дек.да Шаҳрихон туманига қўшиб юборилган. 1964 й. 31 дек.да қайта тузилган. Б. т. шимол, шим.ғарбда вилоятнинг Улуғнор тумани, шим.да Балиқчи тумани, шаркда Шаҳрихон тумани, жан.ғарбда Фарғона вилоятининг Ёзёвон тумани, жан.да Охунбобоев тумани, жан.шарқда Қува тумани б-н чегарадош. Майд. 0,20 минг км2. Аҳолиси 50,0 мингдан зиёд киши (2000). Б. т.да I шаҳарча (Бўз) ва 3 кишлоқ фуқаролари йиғини (Манноп Жалолов, Ховос, Холдевонбек) бор. Маркази — Бўз шаҳарчаси.
Табиати. Б.т.нинг ер юзаси денгиз сатҳидан 500 м баландликдаги текисликдан иборат. Туман ҳудудининг ғарбий қисмида кўчма кум тепалари кўп. Тепаликлар орасидаги пастлик жойларда баъзан ботқоқликлар учрайди. Туман ҳудуди 3 массивга бўлинган: 1) Шарқий Ёзёвон массиви, 2) Катта Фарғона канали массиви, 3) Улуғнор массиви. Иқлими кескин континентал. Янв. нинг ўртача т-раси 0°дан —4°гача, июлники 24°—28°. Йилига ўртача 200— 300 мм ёғин тушади. Вегетация даври 210— 220 кун. Туман хўжаликлари Катта Фарғона канали, Катта Андижон канали ва Шаҳрихонсойдан суғорилади. Ер ости сувлари юза (баъзи жойларда 30— 60 см) бўлганидан шўр ерлар кўп, каттик арзиқлар (ганчсимон тупроқли ерлар) бор. Ўзлаштирилмаган ерларда шўрлар ер бетига чиқиб ётади. Айрим жойларда ботқоқликлар вужудга келган. Тупроқ таркиби кумлоқ, ярим қумлоқ ва қумсиз, чиринди миқдори 1,3— 1,7%. Шўрланмаган жойларда 0,04— 0,6% сульфат ва хлорид кислота тузлари, шўрланган ерларда эса 1—1,2% дан 3% гача ҳар хил тузлар бор. Ёввойи ўсимликлардан янтоқ, шура, ажриқ, курмак, ғумай, қамиш, юлғун ва б. ўсади. Ёввойи ҳайвонлардан тулки, ҳар хил илонлар, сувсар, сув ҳавзаларида балиқлар яшайди.
Аҳолиси, асосан ўзбеклар, шунингдек рус, тожик, қирғиз, корейс, татар ва б. миллат вакиллари ҳам бор. 1 км2 га 234 киши тўғри келади. Шаҳарликлар 12,8 минг, қишлоқ аҳолиси 36,0 минг киши.
Хўжалиги. Б. т.да қишлоқ хўжалиги (пахтачилик, чорвачилик, пиллачилик, полизчилик, сабзавотчилик, боғдорчилик) асосий ўрин тутади. МТП, автокорхона фаолият кўрсатмоқда. Энг муҳим тармоғи — пахтачилик. Туманда 2 саноат корхонаси: Бўз пахта тозалаш з-ди ва «Зафар» акциядорлик жамияти бор. Қ. х.да экинзорлар майд. 12670 га, шу жумладан 7553 га ерга пахта, 327 га ерга беда ва б. экилади. Б. т.да 6 ширкат хўжалиги, деҳқон хўжалиги уюшмаси ва ширкат уюшмаси, 77 деҳқонфермер хўжалиги, 3 хусусийлаштирилган фермер ва б. хўжаликлар бор. Туман ширкат ва шахсий хўжаликларида 11478 қорамол, 11198 қўй ва эчки, карийб 13,6 мингдан зиёд парранда боқилади.
1999/2000 ўқув йилида 25 умумий таълим мактабида 10 мингдан зиёд ўқувчи, академик лицейда 475 дан ортиқўқувчи, пед. ва тиббиёт билим юртларида 2043 нафар талаба таълим олди. 40 дан ортиқ мактабгача тарбия муассасаларида 6 мингдан зиёд бола тарбияланди. 34 оммавий ва болалар кутубхонаси, И клуб, музей, санъат саройи, мусиқа мактаби, 370 ўринли касалхона, катталар ва болалар поликлиникаси, юқумли касалликлар шифохонаси, 13 фельдшеракушерлик пункти, 6 қишлоқ врачлик пункти бўлиб, уларда 46 врач, 445 ўрта маълумотли тиббий ходим ишлайди (2000). 1951 й.дан «Бўз ҳақиқати» туман газ. чиқади (адади 1550).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.