Bözatov tumani

Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 846-b. — ziyouz.com

Bözatov tumani — Qoraqalpoğiston Respublikasidagi tuman. 1979 y. 10 apr.da taşkil etilgan (1988 y. sent.da tugatilib, 1990 y. martda qayta tuzilgan). B.t. şim. da Möynoq tumani, ğarbda Qönğirot, Qanliköl tumanlari, şarkda Çimboy, Kegayli tumanlari, jan.da Nukus tumani b-n çegaradoş. Mayd. 1,98 ming km2. Aholisi 20,0 mingdan ziyod kişi (2000). B.t.da 1 şaharça (Qozonketkan) va 4 ovul fuqarolari yiğini (Aspantay, Yorkindaryo, Köksuv, Kuskanatov) bor. Markazi — Qozonketkan şaharçasi.

Tabiati. B.t. Amudaryoning quyiliş yerida joylaşgan. Iqlimi keskin kontinental. Kişi sovuq, yozi issiq. Yanv.ning örtaça t-rasi —5°, iyulniki 28°. Yiliga 110 mm dan ziyod yoğin tuşadi. Vegetatsiya davri 90—100 kun. Amudaryo B.t.ni ğarb va şim.ğarbdan 98 km masofada kesib ötadi. B.t. hududida Dovutköl suv ombori joylaşgan. Tuproği toşli şörxok tuproq, şörxoklar tarqalgan, qöriq yerlar bor. Butaça va buta ösimliklari ösadi. Yovvoyi hayvonlardan böri, şaqal, tulki, tönğiz, quyon, qirğovul, ğoz, ördak va b. yaşaydi.

Aholisi, asosan qoraqalpoq, özbek va qozoqlar, şuningdek rus, turkman va b. millat vakillari ham yaşaydi. 1 km2 ga örtaça 8,7 kişi töğri keladi. Şaharliklar 4 ming, qişloq aholisi 15,8 ming.

Xöjaligi. B.t. q.x. mahsulotlari i. ç.ga ixtisoslaşgan. Tumanda jami 7 şirkat xöjaligi bölib, şundan 6 tasida çorvaçilik b-n şuğullaniladi, bittasida paxta yetiştiriladi. Tuman hududida Bözatov örmon xöjaligi va «Asan» xususiy kiçik korxonasi (xalq iste'moli mollari işlab çiqariladi) bor. Kaolin va ohak xom aşyosi konlari topilgan. Umumiy ekin mayd. 14638 ga, şu jumladan ğalla ekinlari 2116 ga, texnika ekinlari 600 ga, şundan paxta 570 ga, yemxaşak ekinlari va b. 11254 ga. Tuman şirkat va şaxsiy xöjaliklarida 25502 qoramol, 9028 qöyeçki, 1475 yilqi, 829 tuya bor. Tuman örmon xöjaligining umumiy mayd. 26318 ga, şundan örmonzorlar 8824 ga, daraxtzorlar 107 ga, boğlar 12 ga va b. Avtomobil transporta — tumanda yagona transport vositasidir.

1999/2000 öquv yilida 16 umumiy ta'lim maktabi, 1 akademik litsey, 7 musiqa maktabi faoliyat körsatdi. Tuman madaniyat uyi, qişloq klubi, avtoklub, kutubxona (qariyb 112 ming kitob va jur.lar), tuman markaziy kasalxonasi, 95 örinli 2 qişloq kasalxonasi bor. Jami 34 vraç işlaydi. 10 ming kişiga 17 vraç töğri keladi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

БЎЗАТОВ ТУМАНИ — Қорақалпоғистон Республикасидаги туман. 1979 й. 10 апр.да ташкил этилган (1988 й. сент.да тугатилиб, 1990 й. мартда қайта тузилган). Б.т. шим. да Мўйноқ тумани, ғарбда Қўнғирот, Қанликўл туманлари, шаркда Чимбой, Кегайли туманлари, жан.да Нукус тумани б-н чегарадош. Майд. 1,98 минг км2. Аҳолиси 20,0 мингдан зиёд киши (2000). Б.т.да 1 шаҳарча (Қозонкеткан) ва 4 овул фуқаролари йиғини (Аспантай, Ёркиндарё, Кўксув, Кусканатов) бор. Маркази — Қозонкеткан шаҳарчаси.

Табиати. Б.т. Амударёнинг қуйилиш ерида жойлашган. Иқлими кескин континентал. Киши совуқ, ёзи иссиқ. Янв.нинг ўртача т-раси —5°, июлники 28°. Йилига 110 мм дан зиёд ёғин тушади. Вегетация даври 90—100 кун. Амударё Б.т.ни ғарб ва шим.ғарбдан 98 км масофада кесиб ўтади. Б.т. ҳудудида Довуткўл сув омбори жойлашган. Тупроғи тошли шўрхок тупроқ, шўрхоклар тарқалган, қўриқ ерлар бор. Бутача ва бута ўсимликлари ўсади. Ёввойи ҳайвонлардан бўри, шақал, тулки, тўнғиз, қуён, қирғовул, ғоз, ўрдак ва б. яшайди.

Аҳолиси, асосан қорақалпоқ, ўзбек ва қозоқлар, шунингдек рус, туркман ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. 1 км2 га ўртача 8,7 киши тўғри келади. Шаҳарликлар 4 минг, қишлоқ аҳолиси 15,8 минг.

Хўжалиги. Б.т. қ.х. маҳсулотлари и. ч.га ихтисослашган. Туманда жами 7 ширкат хўжалиги бўлиб, шундан 6 тасида чорвачилик б-н шуғулланилади, биттасида пахта етиштирилади. Туман ҳудудида Бўзатов ўрмон хўжалиги ва «Асан» хусусий кичик корхонаси (халқ истеъмоли моллари ишлаб чиқарилади) бор. Каолин ва оҳак хом ашёси конлари топилган. Умумий экин майд. 14638 га, шу жумладан ғалла экинлари 2116 га, техника экинлари 600 га, шундан пахта 570 га, емхашак экинлари ва б. 11254 га. Туман ширкат ва шахсий хўжаликларида 25502 қорамол, 9028 қўйэчки, 1475 йилқи, 829 туя бор. Туман ўрмон хўжалигининг умумий майд. 26318 га, шундан ўрмонзорлар 8824 га, дарахтзорлар 107 га, боғлар 12 га ва б. Автомобиль транспорта — туманда ягона транспорт воситасидир.

1999/2000 ўқув йилида 16 умумий таълим мактаби, 1 академик лицей, 7 мусиқа мактаби фаолият кўрсатди. Туман маданият уйи, қишлоқ клуби, автоклуб, кутубхона (қарийб 112 минг китоб ва жур.лар), туман марказий касалхонаси, 95 ўринли 2 қишлоқ касалхонаси бор. Жами 34 врач ишлайди. 10 минг кишига 17 врач тўғри келади.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.