Brayl şrifti
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 626-b. — ziyouz.com
Brayl şrifti börtma nuqtalardan iborat şrift. Közi ojizlar öqiş va yozişi uçun möljallangan. L. Brayl tomonidan yaratilgan. B. ş. asosida 6 nuqtani turli vaziyatda uyğunlaştiriş yotadi. Ixtiroçi lotin alifbosidagi harflar tartibini qabul qilgan. Alifboning oldingi harflarini belgilaş uçun 6 nuqtaning yuqori va örta nuqgalaridan (rasmga q.) foydalanilgan. Keyingi harflarni belgilaş uçun qöş nuktalar çapdan, söng çap va öngdan, undan keyin öngdan qöşilgan. Mazkur belgilar b-n özbekkirill va özbeklotin harflari ham ifodalangan. 6 nuqganing turli holatdagi uyğunlaşuvidan sonlar, tiniş belgilari, mat., kimyo va nota belgilarini ham ifodalaş mumkin.
B. ş.da dastlabki kitob Fransiyada 1837 y. çop etilgan. Özbekkirill alifbosi ifodalangan B. ş.da uzbek yozuvçilaridan A. Qodiriy («Ötgan kunlar») va V. Ğafurov («Vafodor») asarlari naşr qilingan. BRAK (rus. brak — nuqsonli) (işlab çiqarişda) — davlat standartlari, texnik şartlar, etalonlar va ş.k.ga töğri kelmaydigan mahsulot. B. asosan tuzatib böladigan va tuzatib bölmaydigan turlarga bölinadi. Mahsulotni texnologik qayta işlaş natijasida uning nuqsonlariga barham beriş mumkin bölsa, bunday mahsulottuza tib böladigan B., mahsulotning nuqsonini tuzatiş qiyin va iqtisodiy jihatdan nomaqbul deb topilsa, bunday mahsulot tuzatib bölmaydigan B. deyiladi va undan i. ç. çiqindisi sifatida foydalaniladi. B. korxonalarda mahsulot va pul hisobida ifodalanadi. Özbekiston korxonalarida B. mahsulot z-dning texnik nazorat bölimlarida hisobga olinadi va tekşiriladi. Bundan taşqari import tovarlarning mamlakat miqyosida (bojxona nazorati, davlat standarti va sertifikatsiyalaş markazi) ham sifat nazorati olib boriladi. Mavjud meyorlarga javob bermaydigan tovar (mahsulot)lar B. deb topiladi va iste'moldan çiqariladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БРАЙЛЬ ШРИФТИ бўртма нуқталардан иборат шрифт. Кўзи ожизлар ўқиш ва ёзиши учун мўлжалланган. Л. Брайл томонидан яратилган. Б. ш. асосида 6 нуқтани турли вазиятда уйғунлаштириш ётади. Ихтирочи лотин алифбосидаги ҳарфлар тартибини қабул қилган. Алифбонинг олдинги ҳарфларини белгилаш учун 6 нуқтанинг юқори ва ўрта нуқгаларидан (расмга қ.) фойдаланилган. Кейинги ҳарфларни белгилаш учун қўш нукталар чапдан, сўнг чап ва ўнгдан, ундан кейин ўнгдан қўшилган. Мазкур белгилар б-н ўзбеккирилл ва ўзбеклотин ҳарфлари ҳам ифодаланган. 6 нуқганинг турли ҳолатдаги уйғунлашувидан сонлар, тиниш белгилари, мат., кимё ва нота белгиларини ҳам ифодалаш мумкин.
Б. ш.да дастлабки китоб Францияда 1837 й. чоп этилган. Ўзбеккирилл алифбоси ифодаланган Б. ш.да узбек ёзувчиларидан А. Қодирий («Ўтган кунлар») ва В. Ғафуров («Вафодор») асарлари нашр қилинган. БРАК (рус. брак — нуқсонли) (ишлаб чиқаришда) — давлат стандартлари, техник шартлар, эталонлар ва ш.к.га тўғри келмайдиган маҳсулот. Б. асосан тузатиб бўладиган ва тузатиб бўлмайдиган турларга бўлинади. Маҳсулотни технологик қайта ишлаш натижасида унинг нуқсонларига барҳам бериш мумкин бўлса, бундай маҳсулоттуза тиб бўладиган Б., маҳсулотнинг нуқсонини тузатиш қийин ва иқтисодий жиҳатдан номақбул деб топилса, бундай маҳсулот тузатиб бўлмайдиган Б. дейилади ва ундан и. ч. чиқиндиси сифатида фойдаланилади. Б. корхоналарда маҳсулот ва пул ҳисобида ифодаланади. Ўзбекистон корхоналарида Б. маҳсулот з-днинг техник назорат бўлимларида ҳисобга олинади ва текширилади. Бундан ташқари импорт товарларнинг мамлакат миқёсида (божхона назорати, давлат стандарти ва сертификациялаш маркази) ҳам сифат назорати олиб борилади. Мавжуд меъёрларга жавоб бермайдиган товар (маҳсулот)лар Б. деб топилади ва истеъмолдан чиқарилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.