Braziliya yassitoğligi
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 625-b. — ziyouz.com
Braziliya yassitoğligi — Jan Amerikaning şarqiy qismidagi toglik, 3° dan 35° gaça j.k.lar oraliğida. Asosan Braziliyada, qisman Urugvay, Paragvay va Argentinada joylaşgan. Köp qismining usti tekis bölib, bal. 200—900 m. Şarqiy va jan.şarqiy yon bağirlari Atlantika okeani sohilidan tik kötarilgan (Bandeyra toği, 2890 m). Şim.da Amazonka, şim.ğarbda va jan.da LaPlata payettekisliklariga qiyalanib tuşadi. Arxey va proterozoyning kristalli va metamorfik jinslaridan tuzilgan bölib, fundament tekisliklari körinişida çiqib qolgan. Foydali qazilmalardan temir va marganets rudalari, boksit, oltin, olmos, toğ billuri, toriy, uran va b. uçraydi. Iqlimi katta qismida subekvatorial va tropik, jan.da subtropik. Jan.ğarbdan şim.şarqqa yanv.ning örtaça t-rasi 22° dan 29° gaça, iyulniki 12° dan 25° gaça ortib boradi. Bir yilda 1400—2000 mm yoğin yoğadi. Dare köp. Eng yiriklari: Araguaya, SanFransisku, Parnaiba. Ular serostona, şarşarali. Gidroenergiya resurelariga boy. Şim.ğarbi va şarki nam tropik örmonlar, markazi butazor savanna. Jan.şarqi subtropik örmonlar va savannalar b-n qoplangan. Kofe, kakao, kokos palmasi östiriladi, paxta, şakarqamiş, banan, maniok va b. yetiştiriladi. B. ya.t.da Iguasu milliy parki bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БРАЗИЛИЯ ЯССИТОҒЛИГИ — Жан Американинг шарқий қисмидаги тоглик, 3° дан 35° гача ж.к.лар оралиғида. Асосан Бразилияда, қисман Уругвай, Парагвай ва Аргентинада жойлашган. Кўп қисмининг усти текис бўлиб, бал. 200—900 м. Шарқий ва жан.шарқий ён бағирлари Атлантика океани соҳилидан тик кўтарилган (Бандейра тоғи, 2890 м). Шим.да Амазонка, шим.ғарбда ва жан.да ЛаПлата паеттекисликларига қияланиб тушади. Архей ва протерозойнинг кристалли ва метаморфик жинсларидан тузилган бўлиб, фундамент текисликлари кўринишида чиқиб қолган. Фойдали қазилмалардан темир ва марганец рудалари, боксит, олтин, олмос, тоғ биллури, торий, уран ва б. учрайди. Иқлими катта қисмида субэкваториал ва тропик, жан.да субтропик. Жан.ғарбдан шим.шарққа янв.нинг ўртача т-раси 22° дан 29° гача, июлники 12° дан 25° гача ортиб боради. Бир йилда 1400—2000 мм ёғин ёғади. Даре кўп. Энг йириклари: Арагуая, СанФрансиску, Парнаиба. Улар серостона, шаршарали. Гидроэнергия ресуреларига бой. Шим.ғарби ва шарки нам тропик ўрмонлар, маркази бутазор саванна. Жан.шарқи субтропик ўрмонлар ва саванналар б-н қопланган. Кофе, какао, кокос пальмаси ўстирилади, пахта, шакарқамиш, банан, маниок ва б. етиштирилади. Б. я.т.да Игуасу миллий парки бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.