Brekçiya
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 635-b. — ziyouz.com
Brekçiya (ital. breccia — parça, bölak) — qirrali bölaklardan iborat sementlaşgan toğ jinsi. Bölaklari bir sm dan katta. Kelib çiqişiga köra, vulkanogen, çökindi va tektonik B.lar böladi. Tarkibiga köra, bir xil toğ jinslari bölaklaridan (monomikt) va turli toğ jinsi bölaklaridan (polimikt) taşkil topgan turlari mavjud. Vulkanogen B. yopişqoq lava bölaklarini suyuq lava b-n sementlanişidan (lava B.si), vulkan tuflari va b. vulkanogen jins bölaklaridan (tuf brekçiyasi), vulkan viloyatlaridagi loy okimini diagenezga uçraşidan (laxarlar) hosil böladi. Çökindi B. kontinental şaroitlarda yon bağir delyuviylari, sel oqimi yotqiziqlari yoki karstlar şipining qulab tuşişidan hosil bölgan mahsulotlarni sementlanişidan tarkib topali. Suyakli B. ham uçraydi. Ular umurtqali hayvonlarning köplab qirilişi va kömilib ketişidan paydo böladi. Dengiz şaroitida B. qirğoqlarning öpirilişidan yoki riflarning yemirilişidan vujudga keladi. Tektonik B. (işqalaniş B.) tektonik harakatlardan yer yoriklari böylab toğ jinslarining maydalanib sementlanişidan hosil böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БРЕКЧИЯ (итал. breccia — парча, бўлак) — қиррали бўлаклардан иборат цементлашган тоғ жинси. Бўлаклари бир см дан катта. Келиб чиқишига кўра, вулканоген, чўкинди ва тектоник Б.лар бўлади. Таркибига кўра, бир хил тоғ жинслари бўлакларидан (мономикт) ва турли тоғ жинси бўлакларидан (полимикт) ташкил топган турлари мавжуд. Вулканоген Б. ёпишқоқ лава бўлакларини суюқ лава б-н цементланишидан (лава Б.си), вулкан туфлари ва б. вулканоген жинс бўлакларидан (туф брекчияси), вулкан вилоятларидаги лой окимини диагенезга учрашидан (лахарлар) ҳосил бўлади. Чўкинди Б. континентал шароитларда ён бағир делювийлари, сел оқими ётқизиқлари ёки карстлар шипининг қулаб тушишидан ҳосил бўлган маҳсулотларни цементланишидан таркиб топали. Суякли Б. ҳам учрайди. Улар умуртқали ҳайвонларнинг кўплаб қирилиши ва кўмилиб кетишидан пайдо бўлади. Денгиз шароитида Б. қирғоқларнинг ўпирилишидан ёки рифларнинг емирилишидан вужудга келади. Тектоник Б. (ишқаланиш Б.) тектоник ҳаракатлардан ер ёриклари бўйлаб тоғ жинсларининг майдаланиб цементланишидан ҳосил бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.