Bronxit

Bronxit — bronxlar (asosan şilliq pardasi)ning yalliğlanişi. Nafas a'zolarining köp uçraydigan kasalliklaridan biri. B. ötkir va surunkali böladi. Kasallikni köpinça pnevmokokklar, gemolitik streptokokklar, stafilokokklar, gripp virusi, Fridlender tayoqçasi va b. keltirib çiqaradi. Sovuqqotiş, spirtli içimliklarni suiiste'mol qiliş, tamaki çekiş, ba'zi kimyoviy moddalardan surunkali zaharlaniş; yuqori nafas yöllarida infeksiya öçoği borligi (sinusit, gaymorit) ham ötkir B. rivojlanişiga şaroit tuğdiradi. Kasallik quruq yötal, töş atrofida oğriq, yuqori nafas yöllarining ötkir yalliğlanişiga xos özgarişlar, tumov b-n boşlanib, keyin yalliğlaniş bronxlarga tarqaladi, muskullar qaqşab oğriydi, kökrak sohasida qisiliş his qilinadi, yötal dastlab quruq bölib, keyin balğam ajraladi, gavda harorati kötariladi, gripp b-n oğrigan bemorlarning lablariga uçuq toşadi va b. Oradan bir neça kun ötgaç, kasallik batamom tuzaladi, ba'zan çözilib ketib, surunkali B.ga aylanişi mumkin. Ötkir B. bolalar va keksalarda oğir ötib, unga öpka yalliğlanişi (zotiljam) qöşilişi mumkin. Surunkali B. nafas a'zolarining eng köp tarqalgan kasalliklaridan. Köproq erkaklarda kuzatiladi. Surunkali B. birlamçi va ikkilamçi bölişi mumkin. Birlamçi surunkali B.da bronxlarning diffuz özgarişlari kuzatiladi. U bronxöpka va b. a'zolarning kasalliklariga boğliq bölmaydi. Ikkilamçi surunkali B. esa bronxöpka va b. sistema kasalliklari (sil, bronxoektatik kasallik, surunkali pnevmoniya, uremiya, qon aylanişi yetişmovçiligi va b.) natijasida kelib çiqadi. Yalliğlaniş xususiyatiga köra surunkali B. kataral va yiringli böladi. Belgilari: bemorni yötal tutib, şilimşiqyiring aralaş balgam ajraladi, hansiraydi, uning darmoni qurib, salga toliqadi, harorati kötariladi, köp terlaydi, işlaş qobiliyati pasayadi. Kataral B.da köpinça ertalab jismoniy maşqdan söng yötal paydo bölib, balğam ajraladi. Kasallik yil fasliga qarab tez-tez qözib turadi. B. yengil keçganida bemor uyda yoki kunduzgi statsionarda davolanadi. Örindan turmay yotiş, bekamu köst ovqatlaniş, iliq içimliklar (malina murabbosi solingan çoy, mineral suvli sut va b.) içiş, oyoklarga vanna qiliş bemorning ahvolini bir oz yengillaştiradi. Kasallik qözigan paytda etiotrop va patogenetik davo qöllaniladi. Bemorni kasalxonaga yotqiziş kerak. Vaqtida va töğri davo qilinsa, bemor batamom tuzalib ketadi, aks holda öpka emfizemasi, bronxoektaziya, yurak yetişmovçiligi kabi asoratlar qoldirişi mumkin. Davo gimnastikasi, oçiq havoda köproq sayr qiliş tavsiya etiladi. Yalliğlaniş avj olgan davrda ovqatda vitamin va oqsillar mölköl bölişi kerak, çunki balğam köp ajralganda organizm köp oqsil yöqotadi. Yuqumli kasalliklar, ayniqsa grippning oldini oliş, i. ç.da çangni yöqotiş, tamaki çekişni taqiqlaş, organizmni çiniqtiriş, suv muolajalari B.ning oldini oliş çoralaridir.

Hayvonlarda aksariyat qora mollarda uçraydi. B.ga noqulay iqlim şaroiti, mollarning sovqotişi, sovuq suv b-n suğoriş, qöylarning juni olingandan söng yomğir va sovuqda, yelvizakda qolişi, mollarni töşamasiz sement binolarda saqlaş va sifatsiz ozuqalar berilişi sabab böladi. B.ning belgilari: kasallik boşida hayvonlarning harorati kötariladi, yötal, xirillaş, burundan suyuqlik ajralişi, nafas oliş qiyinlaşib, bezgak tutişi kuzatiladi, iştaha yöqoladi. Kasallik kökrak qafasi atrofini rentgenoskopiya va rentgenografiya qiliş yöli b-n aniklanadi.

Davosi: balğam köçiruvçi preparatlar, antibiotiklar: neomitsin, monomitsin, fradizin, trimerazin, tribsin, sulfanilamid beriladi, skipidar b-n ingalyatsiya qilinadi.

Oldini oliş: mollarni saqlaşda zoogigiyena meyorlariga rioya qiliş.

Abdulla Ubaydullayev,. Pölat Möminov.