Broun harakati
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 656-b. — ziyouz.com
Broun harakati — muallaq zarralarning muhit molekulalari ta'sirida suyuqlik yoki gazlarda tartibsiz harakatlanişi. 1827 y.da R. Brounkaşf etgan. B. h. tezligi muhittrasi, qovuşoqligi va zarra ölçamlariga boğliq. 1905—06 y.larda A. Eynşteyn, polyak fizigi M. Smoluxovskiy va fransuz fizigi J. Perrenlarning işlari natijasida B. h. atom va molekulalarning issiqlik harakati ekanligi isbotlandi. Suyuqlik yoki gazdagi har bir broun zarrasiga muhit molekulalari bir sekundda taxm. 1012 marta zarba berib turadi. Zarra ölçami katta bölsa, har tomonlama turtkilar ta'sirida u muvozanatlaşadi va tinç holatda qoladi. Zarra ölçami kiçik bölsa, statistik muvozanat buziladi, natijada broun zarrasi tartibsiz harakatda böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БРОУН ҲАРАКАТИ — муаллақ зарраларнинг муҳит молекулалари таъсирида суюқлик ёки газларда тартибсиз ҳаракатланиши. 1827 й.да Р. Броункашф этган. Б. ҳ. тезлиги муҳиттраси, қовушоқлиги ва зарра ўлчамларига боғлиқ. 1905—06 й.ларда А. Эйнштейн, поляк физиги М. Смолуховский ва француз физиги Ж. Перренларнинг ишлари натижасида Б. ҳ. атом ва молекулаларнинг иссиқлик ҳаракати эканлиги исботланди. Суюқлик ёки газдаги ҳар бир броун заррасига муҳит молекулалари бир секундда тахм. 1012 марта зарба бериб туради. Зарра ўлчами катта бўлса, ҳар томонлама турткилар таъсирида у мувозанатлашади ва тинч ҳолатда қолади. Зарра ўлчами кичик бўлса, статистик мувозанат бузилади, натижада броун зарраси тартибсиз ҳаракатда бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.