Bruno

Bruno (Bruno) Jordano Filippo (1548, Nola 1600.17.2, Rim) italyan faylasufi, kosmologi va şoiri; panteizm namoyandasi. B. xristian ilohiyoti asoslari b-n birga N. Kopernik nazariyasini örgandi. U yoşligidan turli nazariyalarga tanqidiy köz b-n qarab, har bir masala böyiça özining mustaqil fiqolarini qaramaqarşi qöyadi. Ba'zan uning bunday mustaqil ğoyalari çerkov va xristianlik aqidalariga zid keladi. Hurfiqoliligi uçun inkvizitsiya tomonidan qattiqta'qib qilindi. B. ta'qibdan qoçib Neapoldan Rimga ötdi, söngra Şveysariya, Fransiya, Angliya, Germaniyada yaşadi. Untlarda astronomiya, falsafa va mnemonika, ya'ni xotirani rivojlantiriş san'atidan ma'ruzalar öqidi. Sxolastik falsafaga, katolik çerkoviga qarşi asarlar yozdi. Öz ta'limotini «Nola falsafasi» deb atadi. 1592 y.da rohiblar uni aldab Venetsiyaga taklif qildilar va inkvizitsiya qöliga topşirdilar. B. dahriylik (yereslik)da ayblanib, 8 y. qamoqda yotdi. Lekin öz dunyoqaraşidan qaytmadi. Katolik çerkovi B.ni gulxanda yoqib yubordi. B.ning dunyoqaraşi yunon faylasuflari, N. Kopernikning geliotsentrik sistemasi ta'sirida şakllandi. U geliotsentrik ğoyani yanada rivojlantirdi, Quyoş sistemasidan taşqarida tirik mavjudotlar yaşaydigan olamlar borligi haqida zamonasi uçun dadil fiqolar bayon etdi. Hamma narsa harakatda, uzluksiz rivojlanişda, yeru osmonda tabiat qonunlari mavjud deb billi. Lekin xudo tabiatda — narsalarning özida deb tuşundi. B. fan uçun kuraşdi. B.ning asosiy asarlari: «Ğoyalar soyasi haqida» (1582), «Sabab, ibtido va yakkayuyagona haqida» (1584), «Çeksizlik, koinot va olamlar haqida» (1584), «Kuldagi ziyofat» (1584), «Pegas sirlari» (1585).