Bryansk viloyati

Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 665-b. — ziyouz.com

Bryansk viloyati — RF tarkibidagi viloyat. 1944 y. 5 iyudda taşkil etilgan. B. v.da 27 tuman, 16 şahar va 31 şaharça bor. Mayd. 34,9 ming km2. Aholisi 1467 ming kişi (1999), asosan ruslar, şuningdek ukrainlar, beloruslar va b. yaşaydi. Şaharliklar 60%. Markazi — Bryansk ş.

B. v. Örta Rossiya qirlarining ğarbiy çekkasida, relyefi tölqinsimon tekislik. Şarqiy qismi bir oz baland (200—250 m). Torf, fosforit, gil, qum, mergellar bor. Iqlimi mö'tadil kontinental. Yanv.ning örtaça t-rasi —7°—9°, iyulniki 18°—19,G. Yiliga 550—600 mm yoğin yoğadi. Daryolari Dnepr daryosi havzasiga mansub, eng yirigi — Desna. Asosan podzol tuproq uçraydi. B. v. ning kattagina qismi örmon zonasida, jan.şarqiy qismigina örmonli daşt zonasida. Qarağay, qoraqarağay, qayin ösadi. Ötloq köp.

B.v. sanoatida maşinasozlik va metallsozlik yetakçi örinda. Teplovozlar, t.y. vagonlari, yuk avtomobillari, stanoklar, ekskavatorlar, avtogreyderlar, q.x maşinalari, priborlar, yengil sanoat uçun texnologik jihozlar işlab çiqariladi. Bryanskda «Bryansk maşinasozlik z-di», «Bryansk elektromexanika z-di», «Bryansk avtomobil z-di», yöl maşinalari i.ç. birlaşmalari işlab turibdi. Yengil sanoat jun gazlama i.ç.ga ixtisoslaşgan. Bryanskda kamvol k-ti, Klinsida movut k-tlari, kanop yigiruv fkalari, «Krasniy gigant» kön birlaşmasi bor. Quriliş materiallari sanoatida sement, şifer, asbestsement quvurlar, oynaşişa, isitiş radiatorlari işlab çiqariladi. Oynaşişa z-dlari, Dyatkovo billur z-di, «Bryansksement» i.ç. birlaşmasi bor. Örmonkimyo kompleksida mineral öğitlar, qoğoz va karton işlab çiqariladi. Taxta tiliş, fanera, mebel, yogmoy, konserva korxonalari işlab turibdi. Mahalliy torf asosida energetika rivojlangan. Q. x. ğallakartoşka yetiştiriş va sutgöşt çorvaçiligiga ixtisoslaşgan. Asosiy ekinlari: javdar, suli, greçixa, buğdoy, texnika ekinlaridan konoplya, ziğir, qand lavlagi, tamaki. Qoramol, şu jumladan sigir, çöçqa, qöyeçki, parranda boqiladi. Asosiy transporti — t.y. Avtomobil yöllari ziç. Desna daryosida kema qatnaydi. 3 oliy öquv yurti, 26 örta maxsus öquv yurti, ölkaşunoslik muzeyi bor.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

БРЯНСК ВИЛОЯТИ — РФ таркибидаги вилоят. 1944 й. 5 июдда ташкил этилган. Б. в.да 27 туман, 16 шаҳар ва 31 шаҳарча бор. Майд. 34,9 минг км2. Аҳолиси 1467 минг киши (1999), асосан руслар, шунингдек украинлар, белоруслар ва б. яшайди. Шаҳарликлар 60%. Маркази — Брянск ш.

Б. в. Ўрта Россия қирларининг ғарбий чеккасида, рельефи тўлқинсимон текислик. Шарқий қисми бир оз баланд (200—250 м). Торф, фосфорит, гил, қум, мергеллар бор. Иқлими мўътадил континентал. Янв.нинг ўртача т-раси —7°—9°, июлники 18°—19,Г. Йилига 550—600 мм ёғин ёғади. Дарёлари Днепр дарёси ҳавзасига мансуб, энг йириги — Десна. Асосан подзол тупроқ учрайди. Б. в. нинг каттагина қисми ўрмон зонасида, жан.шарқий қисмигина ўрмонли дашт зонасида. Қарағай, қорақарағай, қайин ўсади. Ўтлоқ кўп.

Б.в. саноатида машинасозлик ва металлсозлик етакчи ўринда. Тепловозлар, т.й. вагонлари, юк автомобиллари, станоклар, экскаваторлар, автогрейдерлар, қ.х машиналари, приборлар, енгил саноат учун технологик жиҳозлар ишлаб чиқарилади. Брянскда «Брянск машинасозлик з-ди», «Брянск электромеханика з-ди», «Брянск автомобиль з-ди», йўл машиналари и.ч. бирлашмалари ишлаб турибди. Енгил саноат жун газлама и.ч.га ихтисослашган. Брянскда камволь к-ти, Клинцида мовут к-тлари, каноп йигирув фкалари, «Красний гигант» кўн бирлашмаси бор. Қурилиш материаллари саноатида цемент, шифер, асбестцемент қувурлар, ойнашиша, иситиш радиаторлари ишлаб чиқарилади. Ойнашиша з-длари, Дятьково биллур з-ди, «Брянскцемент» и.ч. бирлашмаси бор. Ўрмонкимё комплексида минерал ўғитлар, қоғоз ва картон ишлаб чиқарилади. Тахта тилиш, фанера, мебель, ёгмой, консерва корхоналари ишлаб турибди. Маҳаллий торф асосида энергетика ривожланган. Қ. х. ғаллакартошка етиштириш ва сутгўшт чорвачилигига ихтисослашган. Асосий экинлари: жавдар, сули, гречиха, буғдой, техника экинларидан конопля, зиғир, қанд лавлаги, тамаки. Қорамол, шу жумладан сигир, чўчқа, қўйэчки, парранда боқилади. Асосий транспорти — т.й. Автомобиль йўллари зич. Десна дарёсида кема қатнайди. 3 олий ўқув юрти, 26 ўрта махсус ўқув юрти, ўлкашунослик музейи бор.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.