Budroçtepa

Budroçtepa — qad. şahar xarobalari. Surxondaryo viloyati Denov tumanila joylaşgan. Maydoni salkam 120 ga. Unga Zaxartepa, Oqmozortepa va Dunyotepa deb nomlangan tepaliklar kiradi. B. örta asrlarda Çağoniyon deb atalib, podşo saroyi, şaxriston va raboddan iborat bölgan. B. Afrosiyob devoriy rasmlaridagi suğdça yozuvlarda «Çağoniyon», arab manbalarida «Sağoniyon» deb atalgan. Ilk bor 1960 y.da B. Özbekiston san'atşunoslik ekspeditsiyasi tomonidan oçilgan, 1960 y.dan beri şu ekspeditsiya işlaydi. Arxeologik qazişmalardan ma'lum bölişiça, B. öz boşidan bir neça tarixiy bosqiçlarni keçirgan: 1) mil. av. 1-a. — mil. 1-a.larda Oqmozortepa va Dunyotepa örinlarida kiçkina qişloq barpo etilgan; 2) mil. 1—3-a.larda şahar hajmi 10 ga yetib, Oqmozortepa şoh saroyiga aylantirilib, 10 m. qalinlikdagi mudofaa devori b-n öralgan, Dunyotepa esa katta manzilgoh bölgan; 3) mil. 3—5-a.lar boşlarida şahar inqirozga yuz tutgan, mudofaa devorlari xarobaga aylangan; 4) 5-a. oxiri va 8-a. boşlarida şahar yana tiklandi va 3 qismdan: şoh saroyi, şahriston va raboddan taşkil topgan. Şahriston atrofidagi devorning uz. 3 km ga yetgan; 5) 8—9-a.larda, arab istilosidan söng şahar mavjud bölib, uning hajmi bir oz kiçik bölgan; 6) 10— 11-a.lar birinçi yarmida şahar taraqqiy etgan. Şaharning umumiy mayd. 6 km2 ga yetgan; 7) 11 —12-a. örtalarida şahar saljuqiylar sultoni Ann Arslon tomonidan zabt etilgan. Aşyoviy dalillar şu paytda Dunyotepada hayot töxtaganligini va şahristonning ham mavqei pasayganligini körsatdi; 8) 12- a. örtasi — 13-a. boşlarida şahar yana tiklangan; 9) 13-a. boşida şahar möğul istiloçilari tomonidan vayron qilinib 15-a. boşlarida esa şahristonda hayot tamomila töxtagan, Dunyotepada hayot qisman keçgan, Oqmozortepa esa pişiq ğiştlar b-n tiklangan qabristonga aylantirilgan. Şahar örni raboddan şarkda — Ğişli degan joyda paydo bölgan, u yerda madaniy qatlam 4—5 m ni taşkil qiladi; 10) 16-a. boşlarida şayboniylar tomonidan şahar batamom vayron qilingan. Çağoniyon poytaxti endi B. dan 10 km ça uzoqlikda joylaşgan «Dexinav»ga, hoz. Denovta köçgan. Arxeologik tadqiqotlar natijasida har bir davr uçun kerakli aşyoviy dalillar topilgan. Ular orasida sopol idiştovoqdar, haykalçalar, Kuşon podşolarining mis tangalari va sönggi davrdagi kumuş va jez tangalari, toşdan va qimmatbaho aşyolardan tayyorlangan taqinçoqlar, şişa idişlar, temir va jezdan tayyorlangan qurolaslahalar va uyrözğor buyumlari köplab topilgan. Ad.: Drevnosti Yujnogo Uzbekistana, Katalog, Tokio, 1991.