Bufer sistemalar

Bufer sistemalar BUFER SISTEMALAR, bufer eritmalar, bufer aralaşmalar — vodorod (N) ionlarining ma'lum konsentratsiyasini saklab turuvçi sistemalar. Bufer eritmalar suyultirilganda yoki ularga bir oz kislota yoki işqor qöşilganda ham muayyan kislotali xossalari deyarli özgarmaydi. B.s.ga sirka kislotasi SN,SOON b-n uning natriyli tuzi CH,COONa aralaşmasi misol böla oladi. Eritmalardagi kislota mikdori vodorod körsatkiç rN b-n belgilanadi (neytral eritmalar uçun rN7, kislotali eritmalar uçun rN 7 dan kiçik va işkrrli eritmalar uçun rN 7 dan katta). 1 l toza suvga 100 ml 0,01 molyarli HC1 (0,01 M) qöşilganda rN ni 7 dan 2 ga tuşiradi. Şu kislota eritmasini 1 l CH3COOH+CH,COONa bölgan B.s.ga (0,1 M) qöşilganda esa rN boryöği, 4,70 dan 4,65 ga kamayadi, ya'ni rN 0,05 çamasi özgaradi, xolos. Toza suvdagi 100 ml 0,01 M NaOH eritmasi rN ni 7 dan 11 ga kötarsa, yuqorida aytilgan B.s. nikini esa 4,7 dan 4,8 gaça kötaradi, xolos. B.s. ning kislotaligi (öz navbatida rN) komponentlar tabiati, konsentratsiyasi va ba'zi bir B.s. uçun traga ham boğlikdir. B.s. kimyo sanoatida analitik işlarda keng qöllaniladi. Odam va hayvonlar organizmidagi B.s. quyidagilardan iborat: karbon kislota va uning tuzlari, fosfat kislota va uning tuzlari hamda oqsillar. Kişi qonidagi rN 7,35—7,47 ga teng bölib, oziq-ovqat hamda boşqa şaroit özgarganda ham deyarli doimiy qoladi. Tuproqdagi tabiiy B.s. dalalar hosildorligini saqlaşda muhim rol öynaydi.