Buğ qozoni
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 826-b. — ziyouz.com
Buğ qozoni — yoqilği yoqqanda öçoqda ajraladigan issiqlik hisobiga bosimi atmosfera bosimidan yuqori bölgan buğ olinadigan qurilma. Köpçilik B. q.da iş jismi sifatida suv işlatiladi. B. q. ikki yönalişda rivojlangan: 1) gaz quvurli qozonlar yaratilgan (bunda silindrik qozonga avval uçtagaça katta diametrli öt quvurlar, söngra önlab kiçik diametrli tutun quvurlari qöyilgan); 2) qozonni taşkil etuvçi silindrlar sonini köpaytiriş yöli b-n suv quvurli qozonlar yaratilgan. Avval nisbatan katta diametrli silindrlar sonini 3—9 tagaça oşirilgan (batareyali qozonlar), keyinçalik diametrlari unça katta bölmagan önlab va yuzlab silindrlar örnatilgan. Ular suv qaynatiş quvur (truba)lari hisoblanadi. Kiçik diametrli silindrlar dastlab gorizontga nisbatan 12° gaça burçak ostida qiya örnatilib, kameralar yoki seksiyalar vositasida bir töp qilib birlaştiriladi va ustida joylaşgan gorizontal barabanlarga biriktirilib, gorizontal suv quvurli qozonlar yaratidsi. Keyinçalik töğri qaynatiş quvurlari tik yoki qiya örnatilib, bular vositasida yuqorigi va pastki gorizontal barabanlar birlaştirildi; töğri quvurlar b-n almaştirila boşlandi, qozon barabanlarining soni esa tobora kamaytirildi. Hoz. vertikal suv quvurli qozonlarda faqat 1 yoki 2 baraban böladi. Töğri oqimli barabansiz qozon ham suv quvurli qozon hisoblanadi. B. q. rivojlanişi b-n bir qatorda qozon agregatlarining buğ hosil qilişi, buğ parametrlari va undagi f.i.k. ham oşa boradi. Qozon agregatlarining f.i.k. 9395%, buğ hosil qilişi 2500 t/ soatgaça (tra 570° va buğ bosimi 25 MPa bölganda) yetadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БУҒ ҚОЗОНИ — ёқилғи ёққанда ўчоқда ажраладиган иссиқлик ҳисобига босими атмосфера босимидан юқори бўлган буғ олинадиган қурилма. Кўпчилик Б. қ.да иш жисми сифатида сув ишлатилади. Б. қ. икки йўналишда ривожланган: 1) газ қувурли қозонлар яратилган (бунда цилиндрик қозонга аввал учтагача катта диаметрли ўт қувурлар, сўнгра ўнлаб кичик диаметрли тутун қувурлари қўйилган); 2) қозонни ташкил этувчи цилиндрлар сонини кўпайтириш йўли б-н сув қувурли қозонлар яратилган. Аввал нисбатан катта диаметрли цилиндрлар сонини 3—9 тагача оширилган (батареяли қозонлар), кейинчалик диаметрлари унча катта бўлмаган ўнлаб ва юзлаб цилиндрлар ўрнатилган. Улар сув қайнатиш қувур (труба)лари ҳисобланади. Кичик диаметрли цилиндрлар дастлаб горизонтга нисбатан 12° гача бурчак остида қия ўрнатилиб, камералар ёки секциялар воситасида бир тўп қилиб бирлаштирилади ва устида жойлашган горизонтал барабанларга бириктирилиб, горизонтал сув қувурли қозонлар яратидци. Кейинчалик тўғри қайнатиш қувурлари тик ёки қия ўрнатилиб, булар воситасида юқориги ва пастки горизонтал барабанлар бирлаштирилди; тўғри қувурлар б-н алмаштирила бошланди, қозон барабанларининг сони эса тобора камайтирилди. Ҳоз. вертикал сув қувурли қозонларда фақат 1 ёки 2 барабан бўлади. Тўғри оқимли барабансиз қозон ҳам сув қувурли қозон ҳисобланади. Б. қ. ривожланиши б-н бир қаторда қозон агрегатларининг буғ ҳосил қилиши, буғ параметрлари ва ундаги ф.и.к. ҳам оша боради. Қозон агрегатларининг ф.и.к. 9395%, буғ ҳосил қилиши 2500 т/ соатгача (тра 570° ва буғ босими 25 МПа бўлганда) етади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.