Buğdoy nematodasi
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 828-b. — ziyouz.com
Buğdoy nematodasi (Anguina tritici) — buğdoy, javdar, arpa, suli va b. boşokli ekinlar boşoğida ğudda (galla)lar paydo qiladigan zararkunanda tögarak çuvalçang. Ösimlik B. n. b-n qattiq zararlanganda boşoği maydalaşib ösmay qoladi, doni örnida ğudda (galla)lar paydo böladi. Ğuddalar dondan kiçikroq, juda pişiq, jigarrang pust b-n qoplangan bölib, har bir ğudda içida 5—15 mingtagaça liçinka böladi. Yerga tökilgan ğuddalar ivib yoriladi. Undan çiqqan liçinkalar maisa tanasini teşib kirib, barg qöltiqlariga kötariladi, gul murtagiga joylaşib, ösimlikni kasallantiradi. B.n. don, poxol hamda q. x. asbobuskunalari vositasi b-n tarqaladi. B. n. 20-a.ning örtalarigaça — 1937 y.da ğuddalar aralaşgan uruğlikni ekiş man qilinişiga qadar köp tarqalgan edi. Hozir B. n. MDH hududida deyarli tugatilgan. Kuraş çoralari: zararlanmagan soğlom uruğlik ekiş, B. n. paydo bölgan mintaqalardan don olib çiqişni taqiqlaş, zararlangan donlarni alohida xirmonlarda yançiş va tozalaş.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БУҒДОЙ НЕМАТОДАСИ (Anguina tritici) — буғдой, жавдар, арпа, сули ва б. бошокли экинлар бошоғида ғудда (галла)лар пайдо қиладиган зараркунанда тўгарак чувалчанг. Ўсимлик Б. н. б-н қаттиқ зарарланганда бошоғи майдалашиб ўсмай қолади, дони ўрнида ғудда (галла)лар пайдо бўлади. Ғуддалар дондан кичикроқ, жуда пишиқ, жигарранг пуст б-н қопланган бўлиб, ҳар бир ғудда ичида 5—15 мингтагача личинка бўлади. Ерга тўкилган ғуддалар ивиб ёрилади. Ундан чиққан личинкалар маиса танасини тешиб кириб, барг қўлтиқларига кўтарилади, гул муртагига жойлашиб, ўсимликни касаллантиради. Б.н. дон, похол ҳамда қ. х. асбобускуналари воситаси б-н тарқалади. Б. н. 20-а.нинг ўрталаригача — 1937 й.да ғуддалар аралашган уруғликни экиш ман қилинишига қадар кўп тарқалган эди. Ҳозир Б. н. МДҲ ҳудудида деярли тугатилган. Кураш чоралари: зарарланмаган соғлом уруғлик экиш, Б. н. пайдо бўлган минтақалардан дон олиб чиқишни тақиқлаш, зарарланган донларни алоҳида хирмонларда янчиш ва тозалаш.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.