Buğdoyiq
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 829–830-b. — ziyouz.com
Buğdoyiq — buğdoydoşlar oilasiga mansub köp yillik ötlar. Ildiz poyali, qalin çim hosil qiladigan yemxaşak ösimliklari, böyi 60—100 sm, gullari boşoqçalar, boşoqçalar esa poya uçida töplanib, boşoq hosil qiladi. Deyarli hamma yerlarda — dala, boğ, çöl, ötloqzor, daşt, örmon, adir va toğlarda uçraydi. B.ning 30 ga yaqin turi bor. Ayrim turlari begona öt sifatida zararli. Özbekistonda 9 turi bor. 2 turi: s ye r tuk (Ye. trichophora) va tuke iz B. (Ye. repens) çorva mollariga yaxşi ozuqa hisoblanadi. May—iyunda boşoq tortadi. Adir va quruq tuproqli toğ qiyaliklarida ötloq va piçanzorlar hosil qiladi. Piçani qişda ham. xuşxör böladi. Tabiiy buğdoyiqzorlarning har gektaridan 18—20 s dan piçan olinadi. 100 kg piçanida 51,7 ozuqa birligi va 6,7 kg hazm böladigan protein bor. Ekinzorlarda buğdoyiq ildizi tuproqqa 1,5—2 m çuqurlikda kirib boradi. Yerni çuqur haydaş va gerbitsidlar qöllaş yöli b-n yöqotiladi. Ildizpoyasining qaynatmasi ba'zan siydik haydovçi dori sifatida, şuningdek kökrak qafasi va jigar kasalliklariga davo qilişda işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БУҒДОЙИҚ — буғдойдошлар оиласига мансуб кўп йиллик ўтлар. Илдиз пояли, қалин чим ҳосил қиладиган емхашак ўсимликлари, бўйи 60—100 см, гуллари бошоқчалар, бошоқчалар эса поя учида тўпланиб, бошоқ ҳосил қилади. Деярли ҳамма ерларда — дала, боғ, чўл, ўтлоқзор, дашт, ўрмон, адир ва тоғларда учрайди. Б.нинг 30 га яқин тури бор. Айрим турлари бегона ўт сифатида зарарли. Ўзбекистонда 9 тури бор. 2 тури: с е р тук (Е. trichophora) ва туке из Б. (Е. repens) чорва молларига яхши озуқа ҳисобланади. Май—июнда бошоқ тортади. Адир ва қуруқ тупроқли тоғ қияликларида ўтлоқ ва пичанзорлар ҳосил қилади. Пичани қишда ҳам. хушхўр бўлади. Табиий буғдойиқзорларнинг ҳар гектаридан 18—20 ц дан пичан олинади. 100 кг пичанида 51,7 озуқа бирлиги ва 6,7 кг ҳазм бўладиган протеин бор. Экинзорларда буғдойиқ илдизи тупроққа 1,5—2 м чуқурликда кириб боради. Ерни чуқур ҳайдаш ва гербицидлар қўллаш йўли б-н йўқотилади. Илдизпоясининг қайнатмаси баъзан сийдик ҳайдовчи дори сифатида, шунингдек кўкрак қафаси ва жигар касалликларига даво қилишда ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.