Buğlaniş
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 830-b. — ziyouz.com
Buğlaniş BUĞLANIŞ, yalpi buğlaniş, evapotranspiratsiya (agrometeorologiyada) — tuproq yuzasi hamda ösimliklardan buğlanadigan nam (transpiratsiya) miqdori yiğindisi. B. tuproq namligi, uning xususiyati, tuproq nam siğimi, töşama sirt rangi, havo t-rasi va nisbiy namligi, şamol va 6. omillarga boğliq. B. töğrisidagi ma'lumotlardan agrotexnik tadbirlarni işlab çiqiş, suğoriş vaqti va normalarni aniqlaş, qurğoqçilikka turliça çidamli ekinlarni r-nlaştirişda, hosilni prognozlaş va b.da foydalaniladi. Örta Osiyoning dehqonçilik mintaqalarida B. hisobiga tuprokdan yöqotiladigan namlik (buğlanuvçanlik) bir yilda 1200—2000 mm va undan köproqni taşkil etadi. Bu esa yillik yoğin miqdoriga nisbatan 10—15 marta, vegetatsiya davridagi yoğinlarga nisbatan esa deyarli 40—50 marta köpdir. Natijada ekinlarni sun'iy suğorişga töğri keladi. Suğoriş normasi gidromorf tuproqlarda 3—4 ming m3/ga, avtomorf tuproqlarda esa 6—7 ming m3/ ga. Namlik sarfini kamaytiriş uçun tuproqni yumşatiş, almaşlab ekişni töğri taşkil etiş, organik öğitlarni işlatiş, tuproq strukturasini yaxşilaydigan sun'iy moddalar soliş va b. tadbirlar qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БУҒЛАНИШ, ялпи буғланиш, эвапотранспирация (агрометеорологияда) — тупроқ юзаси ҳамда ўсимликлардан буғланадиган нам (транспирация) миқдори йиғиндиси. Б. тупроқ намлиги, унинг хусусияти, тупроқ нам сиғими, тўшама сирт ранги, ҳаво т-раси ва нисбий намлиги, шамол ва 6. омилларга боғлиқ. Б. тўғрисидаги маълумотлардан агротехник тадбирларни ишлаб чиқиш, суғориш вақти ва нормаларни аниқлаш, қурғоқчиликка турлича чидамли экинларни р-нлаштиришда, ҳосилни прогнозлаш ва б.да фойдаланилади. Ўрта Осиёнинг деҳқончилик минтақаларида Б. ҳисобига тупрокдан йўқотиладиган намлик (буғланувчанлик) бир йилда 1200—2000 мм ва ундан кўпроқни ташкил этади. Бу эса йиллик ёғин миқдорига нисбатан 10—15 марта, вегетация давридаги ёғинларга нисбатан эса деярли 40—50 марта кўпдир. Натижада экинларни сунъий суғоришга тўғри келади. Суғориш нормаси гидроморф тупроқларда 3—4 минг м3/га, автоморф тупроқларда эса 6—7 минг м3/ га. Намлик сарфини камайтириш учун тупроқни юмшатиш, алмашлаб экишни тўғри ташкил этиш, органик ўғитларни ишлатиш, тупроқ структурасини яхшилайдиган сунъий моддалар солиш ва б. тадбирлар қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.