Buğlanişni ölçagiç
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 830–831-b. — ziyouz.com
Buğlanişni ölçagiç — suv va tuproq sirtidagi buğlanişni ölçaydigan asbob. Maxsus idişdan iborat. Tuproq ustiga va suv sirtida suzib yuruvçi maxsus qurilma ustiga örnatiladi. Kuzatiş natijalarini hisoblaşda B. ö. ustiga tuşadigan yoğinsoçin e'tiborga olinadi. Buğlaniş miqdori quyidagi suv balansi tenglamasi b-n hisoblanadi:
bunda Ye — kuzatiş muddatlari orasidagi buğlaniş miqsori, mm; x — yoğinsoçin mikdori, mm; A, va h2 — buğlatuvçi idişdagi suvning kuzatiş boşidagi va oxiridagi sathi, mm. Gidrometeorologiya st-yalarda işlatiladi. BUĞLANUVÇANLIK muayyan atmosfera şaroitida mumkin bölgan eng yuqori buğlanişni ifodalaydigan şartli kattalik. Bunda maxsus idişdagi suv yuzasidan, tabiiy çuçuk suvli katta suv havzasi yuzasidan yoki ortiqça namlangan tuproqdan buğlaniş közda tutiladi. Bu sirtlardan B. bir xilda bölmaydi, çunki idiş b-n tabiiy suv havzalari va ortiqça namlangan tuproqning buğlaniş şaroitlari bir-biridan farq qiladi. B. buğlangan suvning mm da belgilangan qatlami orqali ifodalanadi. Boşqa joylarga nisbatan Örta Osiyo şaroitida B. yuqori. Mac, şveysariyalik fizik G. I. Vild buğlantirgiçi böyiça ölçanganda bir yillik örtaça B. Moskvada 417 mm, SanktPeterburgda 320 mm bölsa, Nukusda — 1798 mm.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БУҒЛАНИШНИ ЎЛЧАГИЧ — сув ва тупроқ сиртидаги буғланишни ўлчайдиган асбоб. Махсус идишдан иборат. Тупроқ устига ва сув сиртида сузиб юрувчи махсус қурилма устига ўрнатилади. Кузатиш натижаларини ҳисоблашда Б. ў. устига тушадиган ёғинсочин эътиборга олинади. Буғланиш миқдори қуйидаги сув баланси тенгламаси б-н ҳисобланади:
бунда Е — кузатиш муддатлари орасидаги буғланиш миқцори, мм; х — ёғинсочин микдори, мм; А, ва h2 — буғлатувчи идишдаги сувнинг кузатиш бошидаги ва охиридаги сатҳи, мм. Гидрометеорология ст-яларда ишлатилади. БУҒЛАНУВЧАНЛИК муайян атмосфера шароитида мумкин бўлган энг юқори буғланишни ифодалайдиган шартли катталик. Бунда махсус идишдаги сув юзасидан, табиий чучук сувли катта сув ҳавзаси юзасидан ёки ортиқча намланган тупроқдан буғланиш кўзда тутилади. Бу сиртлардан Б. бир хилда бўлмайди, чунки идиш б-н табиий сув ҳавзалари ва ортиқча намланган тупроқнинг буғланиш шароитлари бир-биридан фарқ қилади. Б. буғланган сувнинг мм да белгиланган қатлами орқали ифодаланади. Бошқа жойларга нисбатан Ўрта Осиё шароитида Б. юқори. Mac, швейцариялик физик Г. И. Вильд буғлантиргичи бўйича ўлчанганда бир йиллик ўртача Б. Москвада 417 мм, СанктПетербургда 320 мм бўлса, Нукусда — 1798 мм.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.