Buğlatiş
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 831-b. — ziyouz.com
Buğlatiş (kimyoda) — eritmalarni qaynatib quyultiriş. B.da erituvçining bir qismi buğlanib çiqadi. Erituvçining qolgan qismi ham buğlatilsa, kristallaniş yuz beradi, bunda erigan qattiq moddalar ajraladi. Eritmalarning qaynaş t-rasi doimo erituvçilar qaynaş t-rasidan yuqori böladi; bu ayirma temperatura depressiyasi deb ataladi, erigan modda konsentratsiyasi hamda bosim ortişi b-n bu ayirma oşib boradi. Eritmalar har xil qurilmalarda buğlatiladi. Rasmda eng köp tarqalgan buğlatiş qurilmasining çizmasi keltirilgan. Buğlatiladigan eritma isitiş kamerasining tepasidan quyiladi. Kamera suv buği (birlamçi buğ) b-n isitiladi. Eritma ustidagi buğ bosimi qurilmaning iş hajmidagi bosimga teng bölgandagina erituvçi buğlanadi. Eritma kamera naylari içida qaynab, isitiş kamerasining yuqori qismiga kötariladi, ikkilamçi buğ (erituvçining buği)dan ajralgaç, markaziy sirkulyatsiya nayiga tuşadi. Quyultirilgan eritma qurilmaning pastki qismidan, ikkilamçi buğ esa qurilmaning yuqorigi qismidan çiqadi.
B. eritmalarni quyultiriş va eritmalarda erigan moddalarni ajratib olişdan taşqari, toza erituvçilar olişda, sovuq hosil qiliş va b.da ham qöllaniladi. B.dan kimyo, oziq-ovqat sanoatida va b.da keng foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БУҒЛАТИШ (кимёда) — эритмаларни қайнатиб қуюлтириш. Б.да эритувчининг бир қисми буғланиб чиқади. Эритувчининг қолган қисми ҳам буғлатилса, кристалланиш юз беради, бунда эриган қаттиқ моддалар ажралади. Эритмаларнинг қайнаш т-раси доимо эритувчилар қайнаш т-расидан юқори бўлади; бу айирма температура депрессияси деб аталади, эриган модда концентрацияси ҳамда босим ортиши б-н бу айирма ошиб боради. Эритмалар ҳар хил қурилмаларда буғлатилади. Расмда энг кўп тарқалган буғлатиш қурилмасининг чизмаси келтирилган. Буғлатиладиган эритма иситиш камерасининг тепасидан қуйилади. Камера сув буғи (бирламчи буғ) б-н иситилади. Эритма устидаги буғ босими қурилманинг иш ҳажмидаги босимга тенг бўлгандагина эритувчи буғланади. Эритма камера найлари ичида қайнаб, иситиш камерасининг юқори қисмига кўтарилади, иккиламчи буғ (эритувчининг буғи)дан ажралгач, марказий циркуляция найига тушади. Қуюлтирилган эритма қурилманинг пастки қисмидан, иккиламчи буғ эса қурилманинг юқориги қисмидан чиқади.
Б. эритмаларни қуюлтириш ва эритмаларда эриган моддаларни ажратиб олишдан ташқари, тоза эритувчилар олишда, совуқ ҳосил қилиш ва б.да ҳам қўлланилади. Б.дан кимё, озиқ-овқат саноатида ва б.да кенг фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.